← Tüm Makaleler

Velayetin Değiştirilmesi Davası Nasıl Açılır?

Aile & Velayet Hukuku

Velayetin Değiştirilmesi Davası Nasıl Açılır?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Velayetin değiştirilmesi davası, boşanma veya ayrılık kararıyla velayeti belirlenen çocuk hakkında, sonradan ortaya çıkan ve velayet düzenlemesinin çocuğun menfaatine aykırı hâle gelmesine yol açan esaslı değişiklikler nedeniyle açılır. Dava aile mahkemesinde görülür ve mahkeme, resen araştırma ilkesi gereği gerekli gördüğü tüm delilleri kendiliğinden toplayabilir.

Detaylı Açıklama

Velayetin Değiştirilmesi Davasının Hukuki Niteliği

Velayetin değiştirilmesi davası, boşanma veya ayrılık kararıyla velayeti bir tarafa verilen çocuk hakkında, sonradan meydana gelen olaylar nedeniyle velayetin diğer ebeveyne verilmesini veya üçüncü bir düzenlemeyi talep eden bağımsız bir davadır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bu davanın açılabilmesi için velayet kendisine verilen tarafın veya çocuğun durumunda, kararın verildiği tarihten sonra esaslı ve sürekli nitelikte bir değişikliğin ortaya çıkması gerekir; geçici veya önemsiz değişiklikler velayetin değiştirilmesi için yeterli kabul edilmez.

Dava Hangi Mahkemede ve Kime Karşı Açılır?

Dava, görevli aile mahkemesinde (bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde), velayeti elinde bulunduran ebeveyne karşı açılır. Yetki bakımından çocuğun yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Davacı, dilekçesinde velayetin değiştirilmesini gerektiren somut olayları (ihmal, ilgisizlik, sağlık sorunu, ortamın uygunsuzluğu, kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi gibi) ve bu olaylara ilişkin delilleri açıkça belirtmelidir.

Çekişmesiz Yargı İşi Olması ve Resen Araştırma İlkesi

Velayetin değiştirilmesi davaları, Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca çekişmesiz yargı işlerinden sayılır. Bu nedenle mahkeme, taraflarca sunulmayan delilleri de kendiliğinden araştırabilir ve dava açıldıktan sonra meydana gelen olayları da hükme esas alabilir. Bu özellik, velayetin kamu düzenine ilişkin olmasının bir sonucudur.

Mahkemenin Değerlendirdiği Kriterler

Mahkeme, velayetin değiştirilmesi talebini değerlendirirken öncelikle çocuğun üstün yararını esas alır; bu kapsamda velayet sahibi ebeveynin çocuğa ilgisizliği, sağlık durumu, yaşadığı ortam, çocuğun eğitimiyle ilgilenip ilgilenmediği ve varsa kişisel ilişkiyi engelleyici tutumu birlikte değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde sosyal inceleme raporu aldırılır.

Yargıtay Uygulamasından Bir Örnek

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2013/7715 E., 2013/26702 K. sayılı kararında, velayeti annede bulunan bir çocuk hakkında yerel mahkeme, dava tarihinde velayetin değiştirilmesini gerektiren bir sebep bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Ancak Yargıtay, dava açıldıktan sonra annenin bilirkişiye velayeti üstlenmek istemediğini beyan ettiğini ve çocuğu babasının yanına göndererek orada okula başlamasına muvafakat verdiğini tespit etmiş; velayetin değiştirilmesi davalarının çekişmesiz yargı işi olması nedeniyle dava tarihinden sonraki bu gelişmelerin de hükme esas alınması gerektiğini belirterek, Türk Medeni Kanunu'nun 348. maddesindeki koşulların oluştuğu sonucuyla velayetin babaya verilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Karar, velayetin değiştirilmesi davalarında yargılama sırasında ortaya çıkan yeni olguların da dikkate alınabileceğini gösteren somut bir örnektir.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Medeni Kanunu Madde 183 – "Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır."

Bu madde, boşanma kararıyla düzenlenen velayet ve kişisel ilişki hükümlerinin, sonradan ortaya çıkan yeni ve ciddi olgular karşısında yeniden gözden geçirilebileceğini ve hâkimin bu konuda re'sen harekete geçebileceğini düzenler.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Medeni Kanunu m. 183 (Durumun değişmesi hâlinde alınacak önlemler)
  • Türk Medeni Kanunu m. 348, 349 (Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi sebepleri)
  • Türk Medeni Kanunu m. 326 (Yetkili mahkeme)
  • Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382/2-b/13 (Çekişmesiz yargı işleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.