Ticari Uyuşmazlık Nedir?
Ticari Uyuşmazlık Nedir?
Kısa Cevap: Ticari uyuşmazlık, Türk Ticaret Kanunu'nun 4. maddesinde tanımlanan ve her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan, ya da kanunda açıkça ticari dava sayılan konulardan kaynaklanan hukuki ihtilaflardır. Bu nitelendirme, uyuşmazlığın hangi mahkemede görüleceğini, dava şartı arabuluculuğun uygulanıp uygulanmayacağını ve hangi usul kurallarının geçerli olacağını doğrudan belirler.
Detaylı Açıklama
Ticari Uyuşmazlığın Tanımı ve Kapsamı
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 4, hangi hukuki ihtilafların "ticari dava" sayılacağını düzenler. Buna göre, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava niteliğindedir. Ayrıca taraflardan sadece birinin tacir olması veya hiçbirinin tacir olmaması hâlinde de, uyuşmazlık konusu TTK'da, fikri mülkiyet mevzuatında, borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo gibi ticarete özgü yerlere ilişkin düzenlemelerde veya bankacılık ve finans mevzuatında öngörülmüşse, bu da ticari dava sayılır.
Pratikte en sık görülen ticari uyuşmazlıklar; mal veya hizmet alım satımından kaynaklanan alacak davaları, ticari sözleşmelerin ihlali, ortaklık ilişkilerinden doğan anlaşmazlıklar, haksız rekabet, kambiyo senetlerinden kaynaklanan takipler, acentelik ve bayilik sözleşmelerinin feshi gibi konulardır. Bir uyuşmazlığın ticari nitelikte olup olmadığı, davanın açıldığı tarihteki olgulara göre, tarafların sıfatına ve dava konusunun kaynağına bakılarak belirlenir.
Tacir Sıfatının Ticari Uyuşmazlığa Etkisi
Bir işlemin ticari uyuşmazlık sayılması için her iki tarafın da tacir olması şart değildir. Önemli olan, uyuşmazlığın kaynaklandığı işlemin ticari işletmeyle ilgili olmasıdır. Örneğin bir tacirin, ticari işletmesi için satın aldığı bir makineye ilişkin ayıp iddiası, satıcı tacir olmasa bile TTK kapsamında ticari dava sayılabilir; zira işlemin niteliği esas alınır. Buna karşılık bir tacirin tamamen kişisel ihtiyacı için yaptığı alışveriş, ticari işletmesiyle ilgisi bulunmadığından ticari dava kapsamına girmez.
Bu ayrım önemlidir çünkü ticari uyuşmazlıklarda basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğü (TTK m. 18/2), ticari örf ve adetlerin uygulanması, ticari defterlerin delil niteliği gibi özel hukuki rejimler devreye girer; tüketici işlemlerinde veya adi hukuk ilişkilerinde bu özel rejimler uygulanmaz.
Ticari Uyuşmazlığın Sonuçları: Görevli Mahkeme ve Usul
Bir uyuşmazlığın ticari dava olarak nitelendirilmesinin en önemli sonucu, görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olmasıdır. Ayrıca para alacağına veya tazminata ilişkin ticari uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması TTK m. 5/A uyarınca dava şartıdır. Bu şartlara uyulmadan açılan davalar, mahkeme tarafından usulden reddedilir.
Ticari uyuşmazlıklarda ayrıca, tarafların birbirlerine yapacağı ihbar, ihtar ve protesto gibi beyanların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla veya güvenli elektronik imza kullanılarak yapılması gerektiği TTK m. 18/3'te özel olarak düzenlenmiştir; bu şekle uyulmaması, temerrüt veya fesih gibi hukuki sonuçların doğmasını engelleyebilir.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Ticaret Kanunu m. 4/1: "Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın; a) Bu Kanunda, b) Türk Medenî Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 nci ilâ 969 uncu maddelerinde, c) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta, d) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde, e) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır."
Bu geniş tanım sayesinde, taraflardan birinin tacir olmadığı birçok durumda da uyuşmazlık ticari dava sayılabilmekte; bu da davanın asliye ticaret mahkemesinde görülmesini ve ticari usul kurallarına tabi olmasını gerektirmektedir.
Dayanak Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu m. 4 (Ticari davalar)
- Türk Ticaret Kanunu m. 18 (Tacir olmanın hükümleri, basiretli tacir)
- Türk Ticaret Kanunu m. 5/A (Dava şartı arabuluculuk)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.