← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Ticaret Hukuku

Ticari Defterler Mahkemede Delil Olarak Kullanılabilir mi?

Ticaret Hukuku

Ticari Defterler Mahkemede Delil Olarak Kullanılabilir mi?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Ticari defterler, hem sahibi aleyhine hem de belirli şartlarla sahibi lehine delil olarak kullanılabilir. Mahkemede bu defterlerin delil olarak değerlendirilmesi için taraflardan biri, karşı tarafın defterlerinin ibrazını talep edebilir; mahkeme bu talebi kabul ederse defterler incelenmek üzere bilirkişiye tevdi edilir ve ilgili kayıtlar uyuşmazlıkla bağlantılı olarak değerlendirilir.

Detaylı Açıklama

Defterlerin Mahkemeye Sunulma Usulü

Bir tarafın ticari defterlerine delil olarak dayanmak isteyen diğer taraf, dava dilekçesinde veya yargılama sırasında bu defterlerin mahkemeye ibrazını talep edebilir. Mahkeme, bu talebi uygun bulursa, karşı tarafa belirli bir süre içinde defterlerini mahkemeye veya bilirkişiye sunması için süre verir. Defterler genellikle mahkeme kalemine veya atanan bilirkişiye, ilgili dönemleri kapsayacak şekilde sunulur.

Defter İbraz Etmemenin Sonuçları

HMK m. 220 uyarınca, kendisine süre verilmesine rağmen defterini ibraz etmeyen taraf aleyhine, mahkeme karşı tarafın o belgeye ilişkin açıklamalarını (defterde yer aldığı iddia edilen kaydın doğru olduğunu) kabul edebilir. Ancak bu sonuç otomatik değildir; mahkeme, somut olayın koşullarına göre bu karineyi uygulayıp uygulamamakta takdir yetkisine sahiptir. Ticari defter ibraz etmeme hususunda özel kural olan HMK m. 222/5, belirli şartlarla uygulanabilir; genel kuraldan (m. 220) farkı, defterin lehine delil olarak kullanılmak istenen tarafın iddiasını sadece karşı tarafın defterine hasretmiş olması gerekliliğidir.

Bilirkişi İncelemesinin Rolü

Ticari defterler, genellikle teknik muhasebe bilgisi gerektiren kayıtlar içerdiğinden, mahkemeler bu defterleri doğrudan kendileri değerlendirmek yerine mali müşavir veya muhasebe uzmanı bilirkişilere inceletir. Bilirkişi, defterlerdeki kayıtların dava konusu alacak veya borçla uyumlu olup olmadığını, defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığını (açılış-kapanış tasdiki, kayıt düzeni gibi) raporunda belirtir. Mahkeme, bilirkişi raporunu diğer delillerle birlikte değerlendirerek kararını verir.

Usulsüz Tutulan Defterlerin Delil Değeri

Açılış veya kapanış tasdiki yapılmamış, Vergi Usul Kanunu'na uygun tutulmamış defterler, HMK m. 222/2 kapsamında delil olarak dikkate alınmayabilir veya zayıf delil olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle tacirlerin, defterlerini kanuna uygun şekilde ve düzenli olarak tutması, ileride olası bir uyuşmazlıkta defterlerinin güçlü bir delil olarak kullanılabilmesi için önemlidir.

İlgili Mevzuat Maddesi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 222/1-2: "Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına, resen veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir. Defterlerin ibrazından sonra ilgili olan kısımlarının kopyası alınarak asılları iade edilir... Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yapılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır."

Bu madde, ticari defterlerin delil olarak kabul edilmesinin, hem usule uygunluk hem de içerik bütünlüğü şartlarına bağlı olduğunu göstermektedir.

Pratik Öneriler

İşletmelerin, muhasebe kayıtlarını düzenli ve kanuna uygun tutması, dava sürecinde defter talep edildiğinde zamanında ve eksiksiz ibraz etmesi, hem kendi lehine hem de karşı tarafın iddialarını çürütmede güçlü bir araç sağlar.

Dayanak Mevzuat

  • Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 222 (Ticari defterlerin delil olarak ibrazı ve değerlendirilmesi)
  • Vergi Usul Kanunu m. 220-226 (Defter tasdik usulleri)
  • Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 220 (Belge ibraz etmemenin sonuçları)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.