Tazminat Davası Açmadan Önce Arabuluculuk Gerekir mi?
Tazminat Davası Açmadan Önce Arabuluculuk Gerekir mi?
Kısa Cevap: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, bazı uyuşmazlık türlerinde arabulucuya başvurmayı dava açmadan önce yerine getirilmesi gereken bir şart (dava şartı) olarak düzenlemiştir. Ticari davalardaki para alacağı ve tazminat talepleri, iş hukukundan kaynaklanan işçi-işveren alacak ve tazminat davaları ile belirli parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları bu kapsamdadır. Buna karşılık, trafik kazası, iş kazası/meslek hastalığı, doktor hatası gibi haksız fiile dayalı genel tazminat davalarında zorunlu arabuluculuk bulunmaz; davacı dilerse ihtiyari olarak arabulucuya başvurabilir.
Detaylı Açıklama
Zorunlu (Dava Şartı) Arabuluculuk Kavramı
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A ve devamı maddeleri, kanunda belirtilen bazı uyuşmazlık türlerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılmıştır. Bu düzenleme kapsamındaki uyuşmazlıklarda, arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa, mahkeme "dava şartı yokluğu" nedeniyle davayı usulden reddeder; davacının arabuluculuk son tutanağını dava dilekçesine eklemesi zorunludur. Zorunlu arabuluculuk, tarafları anlaşmaya zorlamaz; sadece dava açmadan önce bir uzlaşma denemesi yapılmasını şart koşar.
Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi ve Süresi
Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta, taraflardan biri arabuluculuk bürosuna başvurur; büro, sicile kayıtlı arabulucular arasından bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu, tarafları ilk toplantıya davet eder; taraflardan biri mazeretsiz katılmazsa, bu durum dava açıldığında yargılama giderlerine ve vekâlet ücretine ilişkin olarak o taraf aleyhine sonuç doğurabilir (katılmayan taraf haklı çıksa bile giderlerden sorumlu tutulabilir). Arabuluculuk süreci, görevlendirme tarihinden itibaren 3 hafta içinde sonuçlandırılmalıdır; bu süre, zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla 1 hafta uzatılabilir. Taraflar anlaşırsa düzenlenen anlaşma tutanağı icra edilebilir bir belge niteliği taşır; anlaşılamazsa "anlaşmama" tutanağı düzenlenir ve bu tutanakla dava açılabilir.
Hangi Tazminat Davalarında Arabuluculuk Zorunludur?
Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki başlıca tazminat davaları şunlardır: (1) Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda para alacağı ve tazminat istemli davalar (Türk Ticaret Kanunu m. 5/A), (2) bireysel veya toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi-işveren alacak ve tazminat davaları (işe iade davaları dâhil, 1 Ocak 2018'den itibaren), (3) 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren tüketici mahkemelerinin görevine giren ve kanunda belirlenen parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları, (4) kira ilişkisinden kaynaklanan alacak ve tazminat talepleri ile kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar (1 Eylül 2023'ten itibaren).
Hangi Tazminat Davalarında Arabuluculuk Zorunlu Değildir?
Haksız fiile dayalı genel tazminat davaları, kanunda özel olarak zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmadıkça, bu şarta tabi değildir. Bu kapsamda; trafik kazası nedeniyle açılan maddi/manevi tazminat davaları, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işverene karşı açılan tazminat davaları (bu davalar iş mahkemesinde görülse de, iş sözleşmesinden kaynaklanan "alacak" davası değil "haksız fiil/kusursuz sorumluluk" davası niteliğinde olduğundan istisna tutulmuştur), doktor hatası (tıbbi malpraktis) nedeniyle açılan tazminat davaları, hayvan saldırısı veya komşuluk hukukundan kaynaklanan tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır ve doğrudan dava açılabilir.
İhtiyari Arabuluculuğun Avantajları
Zorunlu olmasa da, taraflar isterlerse her tazminat uyuşmazlığında ihtiyari (gönüllü) olarak arabulucuya başvurabilir. İhtiyari arabuluculuk; dava sürecine kıyasla çok daha hızlı sonuçlanması, mahkeme masraflarına (harç, bilirkişi ücreti gibi) göre daha ekonomik olması, tarafların uzlaşma yoluyla kendi çözümlerini belirleyebilmesi ve ilişkinin (örneğin komşuluk, iş ilişkisi) daha az zedelenmesi gibi avantajlar sunar. Özellikle zarar miktarının açık ve tartışmasız olduğu, sadece ödeme konusunda anlaşmazlık bulunan tazminat taleplerinde ihtiyari arabuluculuk pratik bir çözüm yolu olabilir.
Sigorta Şirketine veya Tahkim Komisyonuna Başvuru ile Arabuluculuğun Farkı
Trafik kazası tazminatlarında, zorunlu arabuluculuk bulunmasa da, sigortalı araçlara ilişkin taleplerde önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması ve sigorta şirketinin 15 gün içinde cevap vermemesi veya talebi reddetmesi hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu'na veya doğrudan mahkemeye başvurulması gerekir; bu, arabuluculuktan farklı, sigorta hukukuna özgü bir ön başvuru usulüdür ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile Karayolları Trafik Kanunu'nda düzenlenmiştir.
Arabuluculuk Anlaşmasına Uyulmaması Hâlinde Ne Yapılır?
Arabuluculuk sonunda taraflar bir anlaşmaya varırsa ve bu anlaşma icra edilebilirlik şerhi almışsa, anlaşma ilam niteliğinde belge hükmünde olup, taraflardan biri anlaşma şartlarına uymazsa, diğer taraf doğrudan icra takibi başlatabilir; ayrıca dava açmasına gerek kalmaz. Bu özellik, arabuluculuğu dava sürecine kıyasla hem daha hızlı hem de daha güvenceli bir uzlaşma yolu hâline getirir. Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi için tarafların ve avukatlarının (varsa) birlikte arabulucuya başvurması ve bu şerhi sulh hukuk mahkemesinden talep etmesi gerekir.
İlgili Mevzuat Maddesi
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Madde 18/A-2: "Diğer kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif çözüm yolu öngörülen veya başka bir çözüm yolu bulunmayan uyuşmazlıklar hariç olmak üzere, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında ticari davalarda ... dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır."
Dayanak Mevzuat
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-18/B (Dava şartı arabuluculuk)
- Türk Ticaret Kanunu m. 5/A (Ticari davalarda arabuluculuk)
- İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (İşçi-işveren uyuşmazlıklarında arabuluculuk)
- Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A (Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.