Şirket Payının Haczi Mümkün müdür?
Şirket Payının Haczi Mümkün müdür?
Kısa Cevap: Şirket ortağının/pay sahibinin kişisel alacaklıları, borçlunun şirketteki payını haczettirebilir; pay senedi çıkarılmışsa fiziki senet üzerinde, çıkarılmamışsa hak üzerinde haciz uygulanır ve haciz şirkete ihbar edilerek pay defterine işlenir. Limited şirkette haczedilen payın satışı, ortaklar genel kurulunun devre onay verme yetkisiyle ilişkilendirilmiş özel kurallara tabidir.
Detaylı Açıklama
Payın Haczedilebilir Bir Değer Olması
Hem limited şirketteki esas sermaye payı hem de anonim şirketteki pay (hisse), ortağın/pay sahibinin malvarlığına dâhil, parayla ölçülebilir ve devredilebilir bir haktır; bu nedenle İcra ve İflas Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde haczedilebilir (İİK m. 94). Haciz, borçlunun kişisel borcu nedeniyle onun şirketteki ortaklık/pay sahipliği hakkına uygulanır; şirketin kendisi bu haciz işleminin tarafı değildir, şirketin malvarlığı haczedilmiş olmaz.
Anonim Şirkette Pay Senedinin Haczi
Pay senedi bastırılmışsa (nama veya hamiline yazılı), haciz fiilen senedin icra dairesince muhafaza altına alınması yoluyla uygulanır; senet bastırılmamışsa, haciz, borçlunun şirketteki hakkı üzerine konulur ve şirkete haciz ihbarnamesi gönderilerek pay defterine işletilir (İİK m. 94). Haczedilen payın satışı, menkul mal satışı usulüne göre icra dairesi tarafından açık artırma ile gerçekleştirilir.
Limited Şirkette Esas Sermaye Payının Haczi
Limited şirkette esas sermaye payının devri genel kurul onayına bağlı olduğundan, haczedilen payın icra yoluyla satışı özel bir hassasiyet gerektirir. İİK m. 94/3 uyarınca, limited şirket ortaklık payının haczi hâlinde, icra müdürlüğü bu durumu şirkete ve diğer ortaklara bildirir; satış sonucunda payı satın alan kişinin ortak sıfatını kazanabilmesi için, tıpkı rızai devirde olduğu gibi, şirket sözleşmesinde öngörülmüşse genel kurulun onayı aranır. Genel kurul onay vermezse, şirketin veya diğer ortakların, haczedilen payı gerçek değeri üzerinden satın alma önceliği tanınabilir; bu sayede şirketin kişisel yapısının (ortaklar arası güven ilişkisinin) icra satışı yoluyla istenmeyen bir üçüncü kişinin girişiyle bozulması önlenmek istenir.
Kâr Payı ve Tasfiye Payının Haczi
Ortağın/pay sahibinin payının kendisi haczedilmeksizin, sadece o paydan doğan kâr payı alacağı veya tasfiye sonunda alacağı tasfiye payı da ayrıca haczedilebilir; bu, payın kendisinin haczinden farklı, daha sınırlı bir haciz türüdür ve şirketin bu alacakları doğrudan icra dairesine veya alacaklıya ödemesi istenebilir.
Haczin Şirkete Etkisi
Payın haczi, şirketin organlarının işleyişini doğrudan etkilemez; haczedilen payın sahibi, satış gerçekleşene kadar ortaklık haklarını (oy hakkı dâhil) kullanmaya devam eder. Sadece payın hukuki durumu, haciz kaydı nedeniyle tasarruf yetkisi bakımından kısıtlanmıştır; borçlu ortak, haczedilmiş payı rızaen devredemez.
İlgili Mevzuat Maddesi
İcra ve İflas Kanunu m. 94/1,3: "Bir intifa hakkı veya taşınır bir malın yahut bir alacak veya başka bir hakkın borçlu tarafından başkasına devir ve temliki tapu sicilinden başka bir sicille tevsik edilmekte ise, bu hakların haczi icra memuru tarafından siciline işlenmek üzere o sicilin tutulduğu daireye bildirilir... Limited şirket ortaklık payının haczi, haciz keyfiyetinin şirkete tebliği ve pay defterine kaydı ile hüküm ifade eder."
Bu düzenleme, şirket paylarının haczinde, haczin şirkete bildirilmesi ve ilgili kayıt defterine işlenmesi gerektiğini, aksi hâlde haczin şirkete karşı ileri sürülemeyeceğini ortaya koymaktadır.
Dayanak Mevzuat
- İcra ve İflas Kanunu m. 94 (Hak ve payların haczi)
- Türk Ticaret Kanunu m. 595 (Limited şirkette pay devrinde genel kurul onayı)
- Türk Ticaret Kanunu m. 499 (Pay defteri)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.