← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Şirketler Hukuku

Şirket Esas Sözleşmesine Aykırı İşlemler Nasıl İptal Edilir?

Şirketler Hukuku

Şirket Esas Sözleşmesine Aykırı İşlemler Nasıl İptal Edilir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Esas sözleşmeye aykırılık, kararın alındığı organa göre farklı hukuki yollara tabidir. Genel kurul kararlarının esas sözleşmeye aykırılığı, TTK m. 445 uyarınca iptal davasına; yönetim kurulu/müdür kararlarının aykırılığı ise genel kurulun ibra etmemesi veya sorumluluk davası açılmasına; üçüncü kişilerle yapılan işlemlerin aykırılığı ise temsil yetkisinin sınırlarına ve üçüncü kişinin iyiniyetine bağlı olarak değerlendirilir.

Detaylı Açıklama

Genel Kurul Kararlarının Esas Sözleşmeye Aykırılığı

Genel kurulun, esas sözleşmede öngörülen bir usule (örneğin ağırlaştırılmış nisap, belirli bir gündem maddesinin önceden ilan edilmesi) uymadan aldığı kararlar, TTK m. 445 uyarınca iptal davasına konu olabilir. Bu dava, kararın alındığı tarihten itibaren üç ay içinde, TTK m. 446'da sayılan kişiler (muhalif pay sahipleri, haksız olarak toplantıya alınmayanlar, yönetim kurulu) tarafından açılabilir. Esas sözleşmeye aykırılığın ağırlığına göre, bazı durumlarda karar iptal edilebilir nitelikte değil, doğrudan butlanla (yokluk derecesinde geçersizlikle) malul olabilir; örneğin pay sahipliğinin devredilemez nitelikteki temel haklarını (oy hakkı, bilgi alma hakkı gibi) tamamen ortadan kaldıran kararlar, TTK m. 447 uyarınca batıldır ve süre sınırı olmadan her zaman ileri sürülebilir.

Yönetim Kurulu/Müdür Kararlarının Esas Sözleşmeye Aykırılığı

Yönetim kurulunun veya müdürlerin esas sözleşmeye aykırı aldığı bir karar (örneğin esas sözleşmede öngörülen bir onay mekanizmasını atlayarak alınan karar), doğrudan bir "iptal davası" ile saldırılabilen bir dava türüne tabi değildir; bunun yerine, bu kararın icrasından doğan zarar, TTK m. 553 çerçevesinde bir sorumluluk davasına veya genel kurulun ilgili yöneticiyi ibra etmemesine/azletmesine konu olabilir. Esas sözleşmeye aykırı bir kararın icrası henüz gerçekleşmemişse, ortaklar/pay sahipleri, bu kararın icra edilmesinin önlenmesi için ihtiyati tedbir talebiyle mahkemeye başvurabilir.

Üçüncü Kişilerle Yapılan İşlemlerin Durumu

Şirket yöneticisinin esas sözleşmeye aykırı şekilde (örneğin esas sözleşmede öngörülen bir tutar sınırını aşarak) üçüncü bir kişiyle yaptığı işlem, kural olarak şirketi bağlar; çünkü TTK m. 371/2 uyarınca temsil yetkisinin iç sınırlamaları, tescil ve ilan edilmiş olsalar bile, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Üçüncü kişinin kötüniyetli olduğu (sınırlamayı bildiği veya bilmesi gerektiği) ispatlanabilirse, şirket bu işlemin geçersizliğini ileri sürebilir.

Esas Sözleşmeye Aykırı Pay Devirlerinin Durumu

Esas sözleşmede öngörülen bir onay veya önalım hakkı mekanizmasına uyulmadan yapılan bir pay devri, şirkete karşı hüküm ifade etmez; devralan, genel kurul onayı alınana kadar ortak sıfatını kazanamaz (TTK m. 595/2). Bu durumda ihtilaf, bir "iptal davası" değil, devrin şirkete karşı ileri sürülüp sürülemeyeceğinin tespiti davası şeklinde ortaya çıkar.

Mahkemenin Rolü ve İspat Yükü

Her hâlde, esas sözleşmeye aykırılığı ileri süren tarafın, hem aykırılığın varlığını hem de dava açma hakkına sahip olduğunu (örneğin muhalefet şerhi şartının sağlandığını) ispatlaması gerekir. Mahkeme, esas sözleşme metnini, kanunun emredici hükümlerini ve somut olayın özelliklerini birlikte değerlendirerek, aykırılığın iptal, butlan veya sadece tazminat sonucu doğurup doğurmadığına karar verir.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Ticaret Kanunu m. 447: "Genel kurulun özellikle; a) Pay sahibinin, Kanunun kesin olarak öngördüğü, devre bağlı olmayan haklarını kaldıran veya sınırlandıran, b) Pay sahibinin bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını, kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran, c) Anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan, kararları batıldır."

Bu düzenleme, esas sözleşmeye aykırı kararların bazılarının sadece "iptal edilebilir" değil, doğrudan "batıl" (yok hükmünde) sayılabileceğini; bu hâlde süre sınırı aranmadan geçersizliğin her zaman ileri sürülebileceğini göstermektedir.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Ticaret Kanunu m. 445-446 (Genel kurul kararının iptali)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 447 (Batıl genel kurul kararları)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 371 (Temsil yetkisinin sınırlandırılması)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 595 (Esas sözleşmeye aykırı pay devri)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.