Senede Dayalı Alacak Nasıl Tahsil Edilir?
Senede Dayalı Alacak Nasıl Tahsil Edilir?
Kısa Cevap: Geçerli bir kambiyo senedine (bono veya çek) dayalı alacağın en hızlı tahsil yolu, İcra ve İflas Kanunu'nun 167. ve devamı maddelerinde düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibidir. Bu yolda borçlunun itiraz süresi yalnızca beş gündür ve itiraz, takibi otomatik olarak durdurmaz; borçlunun icra mahkemesinden ayrıca tedbir kararı alması gerekir.
Detaylı Açıklama
Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolunun Avantajları
Genel haciz yoluna kıyasla, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu alacaklıya önemli avantajlar sağlar. Bu yolda borçluya gönderilen ödeme emrine itiraz süresi genel yoldaki yedi gün yerine beş gündür; itiraz, icra mahkemesine yapılır (genel yoldaki gibi icra dairesine değil) ve itiraz takibi otomatik olarak durdurmaz. Borçlunun takibi durdurabilmesi için icra mahkemesinden ayrıca tedbir kararı alması ve bu kararla birlikte itirazın esastan incelenmesini sağlaması gerekir.
Takibin Başlatılması
Alacaklı, elindeki geçerli bono veya çeki icra dairesine ibraz ederek kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip talebinde bulunur. İcra dairesi, senedin şekli olarak kambiyo senedi niteliğini taşıyıp taşımadığını inceler ve uygunsa borçluya ödeme emri gönderir. Senet, aslı ile birlikte icra dosyasına sunulmalıdır; senedin aslının ibraz edilememesi, takibin yapılmasını engeller.
Borçlunun İtiraz Yolları
Borçlu, ödeme emrine karşı beş gün içinde icra mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz; imzaya itiraz (senetteki imzanın kendisine ait olmadığı iddiası) veya borca itiraz (borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı, senedin teminat senedi olduğu gibi iddialar) şeklinde olabilir. İmzaya itiraz özel bir öneme sahiptir; itiraz kabul edilirse takip o borçlu yönünden iptal edilir ve inkâr tazminatı gündeme gelebilir.
İcra Mahkemesinin Resen İnceleme Yetkisi
İİK m. 170/a uyarınca icra mahkemesi, süresinde yapılan itiraz üzerine, takip konusu belgenin kambiyo senedi niteliğini taşıyıp taşımadığını ve alacaklının kambiyo hukuku çerçevesinde takip hakkına sahip olup olmadığını kendiliğinden (re'sen) inceleyebilir. Senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı tespit edilirse, diğer itiraz sebepleri incelenmeksizin takip iptal edilir.
İlgili Mevzuat Maddesi
İcra ve İflas Kanunu m. 168/5: "Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde borca ve imzaya itiraz edebilir." İcra ve İflas Kanunu m. 170/a/2: "İcra mahkemesi, müddetinde yapılan itiraz dolayısıyla, usulü dairesinde kendisine intikal eden işlerde, takibin müstenidi olan kambiyo senedinin bu vasfı haiz olmadığı veya alacaklının kambiyo hukuku mucibince takip hakkına sahip bulunmadığı hususlarını re'sen nazara alarak bu fasla göre yapılan takibi iptal edebilir."
Bu düzenlemeler, kambiyo senedine dayalı takiplerde hem alacaklının hızlı tahsil imkânına hem de borçlunun, senedin niteliğine ilişkin itirazlarının mahkemece re'sen gözetilebileceği korumasına işaret eder.
Tahsilat Sonrası Adımlar
Borçlunun itiraz etmemesi veya itirazının reddedilmesi hâlinde takip kesinleşir ve alacaklı, borçlunun malvarlığı üzerinde haciz işlemlerine geçebilir. Haciz konulan mallar satılarak alacak, faiz ve icra giderleriyle birlikte tahsil edilir.
Dayanak Mevzuat
- İcra ve İflas Kanunu m. 167-170 (Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu)
- İcra ve İflas Kanunu m. 168 (Ödeme emri ve itiraz süresi)
- İcra ve İflas Kanunu m. 170/a (Re'sen inceleme)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.