Ortak Velayet Türkiye'de Uygulanabilir mi?
Ortak Velayet Türkiye'de Uygulanabilir mi?
Kısa Cevap: Türk Medeni Kanunu, ortak velayeti açıkça düzenlememekte, ancak kesin olarak yasaklamamaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2017 tarihli bir kararında, tarafların anlaşmasına dayanan ortak velayet düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığına ve Türk toplumunun temel yapısını ihlal etmediğine karar vermiştir. Bu karar sonrasında mahkemeler, özellikle anlaşmalı boşanmalarda, tarafların ortak velayet talebini değerlendirebilmektedir.
Detaylı Açıklama
Kanuni Boşluk ve İçtihadın Rolü
Türk Medeni Kanunu'nda ortak velayeti doğrudan düzenleyen bir madde bulunmaması, uzun süre bu modelin Türk hukukunda uygulanıp uygulanamayacağı konusunda tartışmalara yol açmıştır. Kanunun 336. maddesinin velayeti "eşlerden birine" verileceğini öngörmesi, uygulamada mahkemelerin genellikle velayeti tek bir ebeveyne vermesiyle sonuçlanmıştır. Ancak bu maddenin ortak velayeti kesin olarak yasakladığı yönünde açık bir hüküm de bulunmamaktadır.
Yargıtay'ın Tutumundaki Değişim
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 20.02.2017 tarihli, 2016/15771 Esas ve 2017/1737 Karar sayılı kararı, Türk hukuku açısından dönüm noktası niteliğindedir. Bu kararda, yabancı mahkemece verilen ve tarafların protokolüne dayanan bir ortak velayet düzenlemesinin Türkiye'de tanınıp tanınamayacağı incelenmiş; Yargıtay, "ortak velayet" düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığı ve Türk toplumunun temel yapısı ile temel çıkarlarını ihlal etmediği sonucuna ulaşmıştır. Bu karar, ortak velayetin Türk hukuku bakımından kesin bir yasak olmadığını teyit eden ilk önemli içtihatlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Uygulamada Ortak Velayetin Kabul Edildiği Durumlar
Bu içtihat sonrasında, özellikle anlaşmalı boşanma davalarında, tarafların her ikisinin de talep etmesi ve çocuğun üstün yararına aykırı olmadığının tespit edilmesi hâlinde bazı aile mahkemeleri ortak velayet kararı verebilmektedir. Bununla birlikte ortak velayet hâlâ istisnai bir uygulama niteliğindedir; çekişmeli boşanmalarda, taraflar arasında yoğun bir güvensizlik veya iletişim sorunu bulunan durumlarda mahkemeler genellikle tek taraflı velayeti tercih etmektedir.
Ortak Velayetin Uygulanmasındaki Riskler
Ortak velayetin sağlıklı işlemesi, anne ve babanın çocuğa ilişkin kararlarda asgari düzeyde iş birliği yapabilmesini gerektirir. Taraflar arasında sürekli çekişme, iletişimsizlik veya birbirinin kararlarını baltalama eğilimi varsa, ortak velayet çocuğun menfaatine hizmet etmek yerine onu taraflar arasındaki anlaşmazlığın bir parçası hâline getirebilir; bu nedenle mahkemeler bu modeli uygularken tarafların iş birliği kapasitesini de değerlendirmektedir.
Yargıtay Uygulamasından Bir Örnek
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararında, yabancı bir mahkeme tarafından onaylanan protokole dayanılarak verilen ortak velayet hükmünün Türkiye'de tanınması istenmiştir. Yargıtay, ortak velayetin Türk Medeni Kanunu'nda açıkça düzenlenmemiş olmasının, bu düzenlemenin tanınmasını tek başına engellemeyeceğini; tanımanın reddedilebilmesi için düzenlemenin Türk kamu düzenine "açıkça" aykırı olması gerektiğini, ortak velayetin bu nitelikte bir aykırılık oluşturmadığını belirterek kararın tanınmasına imkân tanımıştır.
İlgili Mevzuat Maddesi
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Madde 54 – "Yabancı mahkeme ilâmının tenfizi için ... ilâmın kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması gerekir."
Bu düzenleme, yabancı mahkemelerce verilen ortak velayet kararlarının Türkiye'de tanınmasında esas alınan temel ölçütü oluşturur; kamu düzenine "açık" bir aykırılığın bulunmaması hâlinde ortak velayet kararları Türk hukuku bakımından da sonuç doğurabilir.
Dayanak Mevzuat
- Türk Medeni Kanunu m. 336 (Velayetin eşlerden birine verilmesi)
- Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 50-54 (Tanıma ve tenfiz)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/15771 E., 2017/1737 K.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.