← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Gayrimenkul Hukuku

Ortak Tapulu Taşınmazda Kullanım Hakkı Nasıl Belirlenir?

Gayrimenkul Hukuku

Ortak Tapulu Taşınmazda Kullanım Hakkı Nasıl Belirlenir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Paylı mülkiyete konu bir taşınmazda her paydaşın payı taşınmazın tamamına yayılmış olduğundan, kimin hangi bölümü kullanacağı kendiliğinden belli değildir. Paydaşlar kullanma ve yararlanma biçimini aralarında yapacakları bir sözleşmeyle (kullanma anlaşması) serbestçe düzenleyebilir; anlaşma sağlanamazsa paydaşlardan her biri, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden kullanım düzeninin belirlenmesini isteyebilir.

Detaylı Açıklama

Paylı Mülkiyette Kullanım Hakkının Hukuki Temeli

Paylı mülkiyette (hisseli tapuda) her paydaşın payı, taşınmazın belirli bir bölümüne değil, taşınmazın tamamına orantılı olarak yayılmıştır. Bu nedenle bir paydaşın %30 hissesi olması, taşınmazın belirli bir köşesinin veya belirli bir odasının o paydaşa ait olduğu anlamına gelmez; her paydaş, kural olarak taşınmazın tamamından payı oranında yararlanma hakkına sahiptir. Uygulamada ortaya çıkan sorun, bu teorik hakkın fiiliyatta nasıl kullanılacağıdır; aynı eve, aynı araziye veya aynı dükkâna birden fazla paydaşın aynı anda ihtiyaç duyması çoğu zaman mümkün olmadığından kullanım konusunda düzenleme yapılması zorunlu hâle gelir.

Türk Medeni Kanunu, bu ihtiyacı karşılamak üzere paydaşlara kullanma, yararlanma ve yönetime ilişkin konularda anlaşma yapma imkânı tanımış, anlaşma sağlanamayan hâllerde ise hâkimin müdahalesine kapı açmıştır. Burada kurulan düzen, mülkiyetin kendisini değiştirmez; sadece fiilî kullanımı, paylaşım gerçekleşene kadar makul ve adil bir şekilde organize eder.

Paydaşlar Arasında Kullanma Anlaşması (Taksim-i Sulhi)

Paydaşlar, taşınmazın fiilen nasıl kullanılacağı konusunda aralarında yazılı veya sözlü bir anlaşma yapabilirler. Uygulamada buna "kullanma anlaşması" veya "fiilî taksim" (taksim-i sulhi) denir. Örneğin üç katlı bir binada üç paydaş, her katın bir paydaşa tahsis edilmesi konusunda anlaşabilir; bir arsada ise belirli sınırların her paydaşa ayrılması kararlaştırılabilir. Bu anlaşma, mülkiyeti hukuken bölmez; tapu kaydında hâlâ paylı mülkiyet görünür, ancak taraflar arasında kullanım konusunda bağlayıcı bir borç ilişkisi kurar. Anlaşmanın noterde yapılması ispat kolaylığı sağlar, ancak geçerliliği için şekil şartı aranmaz.

Kullanma anlaşması yapıldığında, paydaşlardan biri anlaşmaya aykırı davranarak diğerinin kullanımına müdahale ederse, diğer paydaş hem anlaşmaya dayanarak hem de TMK'nın paylı mülkiyet hükümlerine dayanarak müdahalenin önlenmesini mahkemeden isteyebilir.

Anlaşma Sağlanamazsa Hâkimin Müdahalesi

Paydaşlar kullanım konusunda anlaşamazsa, TMK m. 689 ve 693 hükümleri uyarınca her paydaş, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine başvurarak kullanma ve yararlanma şeklinin belirlenmesini (yönetim planı oluşturulmasını) talep edebilir. Mahkeme, taşınmazın niteliğini, paydaşların pay oranlarını, ihtiyaçlarını ve taşınmazın ekonomik değerlendirilme biçimini gözeterek bir kullanım düzeni kurar; gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırarak taşınmazı fiilen bölümlere ayırır ve her paydaşa belirli bir kısmın kullanım hakkını tahsis eder. Bu karar da mülkiyeti bölmez, sadece kullanım düzenini belirler; taşınmazın nihai olarak bölünmesi ancak ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası ile mümkündür.

Önemli İşler ve Olağanüstü Yönetim Kararlarında Oybirliği

TMK m. 692 uyarınca paylı malın özgülendiği amacın değiştirilmesi, olağan kullanımı aşan yapı işlerine girişilmesi veya taşınmazın tamamı üzerinde tasarruf işlemleri yapılması, kanunda veya anlaşmada aksi öngörülmedikçe bütün paydaşların oybirliğiyle vereceği karara bağlıdır. Buna karşılık olağan yönetim işleri (örneğin küçük onarım, kira sözleşmesi yapılması) için pay ve paydaş çoğunluğu yeterli kabul edilir (TMK m. 690). Bu ayrım, kullanım hakkının sınırlarını belirlerken önemlidir; bir paydaş, diğerlerinin onayı olmadan taşınmazın yapısını kökten değiştiremez veya taşınmazı tek başına üçüncü bir kişiye kiraya veremez.

Kullanım Hakkına Müdahale Hâlinde Başvurulacak Yollar

Bir paydaş, mahkeme kararıyla veya anlaşmayla kendisine tahsis edilen kısmı fiilen kullanamıyor ya da diğer paydaşlarca bu kullanımı engelleniyorsa, elatmanın önlenmesi davası açabilir; kullanılamayan dönem için haksız kullanım söz konusuysa ecrimisil (haksız işgal tazminatı) talep edebilir. Taraflar arasındaki anlaşmazlık sürekli hâle gelmişse, paydaşlardan her biri her zaman ortaklığın giderilmesi davası açarak paylı mülkiyeti sona erdirebilir; bu, TMK'nın paydaşlara tanıdığı vazgeçilemez bir haktır.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Medeni Kanunu Madde 689: "Yönetime ilişkin kararlar, pay ve paydaş çoğunluğu ile verilir." Madde 693: "Paydaşlar kullanma, yararlanma ve yönetime ilişkin konularda bir anlaşma yapabilirler. Anlaşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, kullanma ve yararlanma şeklini belirler."

Bu hükümler, paydaşlar arasında kullanım konusunda öncelikle sözleşme özgürlüğünün geçerli olduğunu, ancak anlaşmazlık hâlinde hâkimin müdahale ederek düzeni sağlayacağını açıkça göstermektedir.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Medeni Kanunu m. 688-691 (Paylı mülkiyet ve yönetim kararları)
  • Türk Medeni Kanunu m. 692 (Önemli yönetim işleri ve oybirliği)
  • Türk Medeni Kanunu m. 693 (Hâkimin kullanma ve yararlanma şeklini belirlemesi)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.