Önalım Hakkı Kullanma Süresi Ne Kadardır?
Önalım Hakkı Kullanma Süresi Ne Kadardır?
Kısa Cevap: Türk Medeni Kanunu m. 733 uyarınca önalım hakkı, satışın diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren üç ay içinde ve her hâlde satışın yapıldığı tarihten itibaren iki yıl içinde kullanılmak zorundadır. Bu süreler hak düşürücü süre niteliğinde olup mahkemece kendiliğinden (resen) gözetilir; sürelerin geçirilmesi hâlinde önalım hakkı tamamen ortadan kalkar ve dava açılamaz.
Detaylı Açıklama
Üç Aylık ve İki Yıllık Sürelerin İşleyişi
Önalım hakkının kullanılmasında iki farklı süre birlikte değerlendirilir. Birincisi, satışın paydaşa noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren işleyen üç aylık kısa süredir; bildirim yapılmışsa paydaşın bu süre içinde önalım hakkını kullanması gerekir. İkincisi ise, bildirim yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, satış tarihinden itibaren işleyen azami iki yıllık süredir. Bu iki süre birbirini tamamlayan niteliktedir: eğer satış hiç bildirilmemişse, paydaş satışı ne zaman öğrenirse öğrensin, satış tarihinden itibaren iki yıl geçtikten sonra önalım hakkını kullanamaz.
Bildirim Yapılmamasının Sonuçları
Uygulamada satıcı paydaşlar, diğer paydaşların önalım hakkını kullanmasını istemedikleri için çoğu zaman satışı bildirmezler. Bu durumda üç aylık süre hiç işlemeye başlamaz; ancak iki yıllık azami süre satış tarihinden itibaren kesin olarak işler. Dolayısıyla paydaş, satışı geç öğrenmiş olsa da iki yıllık süre dolmuşsa artık önalım hakkını kullanamaz. Bu nedenle paydaşların, taşınmazdaki tapu hareketlerini düzenli olarak takip etmeleri ve mümkünse tapu müdürlüğünden bilgi almaları önerilir.
Sürelerin Hak Düşürücü Niteliği ve Resen Gözetilmesi
Önalım hakkının kullanım süreleri, zamanaşımı süresinden farklı olarak hak düşürücü süre niteliğindedir. Zamanaşımı süresinin geçmesi hakkı ortadan kaldırmaz, sadece dava edilebilirliğini etkiler ve davalı bunu ileri sürmek zorundadır; buna karşılık hak düşürücü sürenin geçmesi hakkın kendisini sona erdirir ve mahkeme bu durumu taraflarca ileri sürülmese bile kendiliğinden gözetmek zorundadır. Bu nedenle önalım davalarında mahkeme, davanın süresinde açılıp açılmadığını dosya üzerinden ilk olarak inceler.
Süre Hesabında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Süre hesabında satış tarihi olarak tapuda resmi senedin düzenlendiği tarih esas alınır; satış vaadi sözleşmesi veya ön ödeme tarihleri bu hesaplamada dikkate alınmaz. Noter bildiriminin yapılıp yapılmadığı, tebliğ tarihinin doğru tespiti davanın süresinde açılıp açılmadığının belirlenmesinde kritik önem taşır; bu nedenle davacı tarafın, bildirim tebliğ belgesini veya bildirimin hiç yapılmadığına dair delilleri dosyaya sunması gerekir.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Medeni Kanunu Madde 733: "Önalım hakkının kullanılmasını güçleştiren veya engelleyici bir sonuç yaratan sözleşme hükümleri geçersizdir... Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirildiği tarihin üzerinden üç ay ve her hâlde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer."
Bu süreler, önalım davasının açılabilirliği için en önemli ön şarttır ve uygulamada en çok ihtilafa konu olan hususlardan biridir.
Dayanak Mevzuat
- Türk Medeni Kanunu m. 733 (Önalım hakkının kullanım süreleri)
- Türk Medeni Kanunu m. 734 (Önalım hakkının dava yoluyla kullanılması)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.