← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Gayrimenkul Hukuku

Önalım Hakkı Davası Nasıl Açılır?

Gayrimenkul Hukuku

Önalım Hakkı Davası Nasıl Açılır?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Önalım hakkı davası, payını satın alan üçüncü kişiye (alıcıya) karşı, taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır. Davacı paydaş, dava dilekçesinde satışın tapuda gösterilen bedelini mahkeme veznesine depo ettiğini veya depo etmeye hazır olduğunu belirtmeli; mahkeme, önalım hakkının yasal süresi içinde kullanılıp kullanılmadığını, satışın gerçekten üçüncü bir kişiye yapılıp yapılmadığını ve bedelin tapudaki değere uygunluğunu inceleyerek karar verir.

Detaylı Açıklama

Davanın Tarafları ve Açılacağı Mahkeme

Önalım hakkı davası, payı satın alan alıcıya karşı açılır; satıcı paydaşın davada taraf olması kural olarak gerekmez, çünkü dava satış sözleşmesinin iptalini değil, alıcı ile davacı arasında aynı şartlarla yeni bir satım ilişkisinin kurulmasını hedefler. Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi'nde, ayni hakka ilişkin davalarda uygulanan kesin yetki kuralına göre açılır. Davacı, taşınmazda hâlen paydaş sıfatını taşıması gerektiğinden, dava süresince payını kaybetmemesine özen göstermelidir; yargılama sırasında payını devreden davacının önalım hakkı da sona erer.

Dava Dilekçesinde Yer Alması Gereken Hususlar

Dava dilekçesinde, taşınmazın ada-parsel bilgileri, satışın tarihi ve tapudaki satış bedeli, davacının paydaşlık sıfatı, önalım hakkının süresi içinde kullanıldığına dair bilgiler (satışın öğrenilme tarihi, varsa noter bildirimi) açıkça belirtilmelidir. Davacı, tapuda gösterilen satış bedeli ile alıcıya ait tapu harç ve masraflarını mahkeme veznesine depo etmeli veya depo etmeye hazır olduğunu beyan etmelidir; bu depo işlemi, davanın kabul edilebilirliği için önemli bir ön şarttır.

Yargılama Sürecinde İncelenen Hususlar

Mahkeme, öncelikle davacının gerçekten paydaş sıfatına sahip olup olmadığını, dava konusu satışın önalım hakkını doğuran nitelikte bir satış olup olmadığını (bağış, miras intikali gibi işlemlerin önalım hakkı doğurmadığını) ve davanın yasal süreler içinde açılıp açılmadığını inceler. Ardından tapuda gösterilen satış bedelinin gerçek bedel olup olmadığına dair itirazlar değerlendirilir; Yargıtay'ın yerleşik görüşüne göre kural olarak tapudaki bedel esas alınır, taraflar bu bedelin düşük gösterildiğini ileri sürerek kendi muvazaalarına dayanamazlar.

Birden Fazla İmar Parseline Bölünme Gibi Özel Durumlar

Dava sürecinde taşınmazın imar uygulamasına girmesi, birden fazla parsele bölünmesi gibi durumlar da sıkça yaşanır. Bu hâllerde davacının önalım hakkını kullandığı parselde hâlen paydaş olup olmadığı önem kazanır; eğer imar uygulaması sonucu oluşan yeni parsellerin bazılarında davacının payı kalmamışsa, o parseller yönünden önalım hakkından söz edilemez. Bu nedenle uzun süren davalarda taşınmazın hukuki ve fiziki durumundaki değişikliklerin güncel tutulması gerekir.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Medeni Kanunu Madde 734: "Önalım hakkı, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır. Önalım hakkı sahibi, adi satış hâlinde satış bedeli ile alıcıya düşen bütün giderleri, alıcıya ödemek veya mahkemeye depo etmekle yükümlüdür."

Bu hüküm, davanın kimin aleyhine açılacağını ve davanın kabul edilebilir olması için gerekli depo yükümlülüğünü düzenler.

Yargıtay Uygulamasından Bir Örnek

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2014/356 E., 2016/491 K. sayılı kararına konu olayda, davalının paydaşlardan satın aldığı paylara ilişkin önalım davalarında, yerel mahkeme tapudaki satış bedelinin gerçek bedeli yansıtmadığı yönündeki davalı savunmasını kabul ederek önalım bedelini daha yüksek bir rakam üzerinden belirlemişti. Hukuk Genel Kurulu bu yaklaşımı hatalı bularak, TMK m. 733 ve 734 uyarınca önalım bedelinin tespitinde tapuda gösterilen satış bedelinin esas alınması gerektiğini, tapuda işlem yapan tarafın kendi muvazaasına dayanamayacağını vurgulamıştır. Karar ayrıca, imar uygulaması sonucu oluşan yeni parsellerde davacının paydaş olmadığı parseller yönünden önalım hakkının kullanılamayacağına da açıklık getirmiştir. Bu karar, önalım davalarında bedel tespiti ve paydaşlık şartının her parsel için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösteren önemli bir örnektir.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Medeni Kanunu m. 732-734 (Önalım hakkının kullanılması ve bedel)
  • Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 12 (Taşınmaza ilişkin davalarda kesin yetki)
  • Türk Medeni Kanunu m. 733 (Hak düşürücü süreler)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.