← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Kira Hukuku

Kira Uyarlama Davası Nedir?

Kira Hukuku

Kira Uyarlama Davası Nedir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Kira uyarlama davası, Türk Borçlar Kanunu'nun 138. maddesinde düzenlenen 'aşırı ifa güçlüğü' hükmüne dayanır. Sözleşmenin kurulduğu sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen, deprem, savaş, pandemi, ani ve aşırı döviz kuru dalgalanması gibi olağanüstü bir durum ortaya çıkar ve bu durum kira bedelinin ifasını kiracı veya kiraya veren aleyhine aşırı derecede güçleştirirse, taraf hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir. Ancak Yargıtay'ın 2025 tarihli yerleşik içtihadına göre, sıradan enflasyon artışı bu davanın konusu olamaz; çünkü bu konu kanunda ayrıca ve özel olarak kira tespit davasıyla düzenlenmiştir.

Detaylı Açıklama

Uyarlama Davasının Hukuki Temeli

Türk Borçlar Kanunu'nun 138. maddesi, "aşırı ifa güçlüğü" başlığı altında, sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkması ve sözleşmenin kurulduğu sıradaki olguları borçlu aleyhine değiştirmesi hâlinde, borçluya sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını hâkimden isteme hakkı tanıyan genel bir hükümdür. Bu hüküm, "işlem temelinin çökmesi" teorisine dayanır ve sözleşmeye bağlılık (ahde vefa) ilkesinin istisnasını oluşturur.

Kira İlişkisinde Uyarlama Davasının Özel Konumu

Kira sözleşmeleri, sürekli borç ilişkisi kurduğundan ve uzun süre devam edebildiğinden, kira bedelinin uyarlanması talepleri ekonomik dalgalanma dönemlerinde sıkça gündeme gelmektedir. Ancak kira bedelinin artışına ilişkin olarak kanun, Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesinde zaten özel ve ayrıntılı bir düzenleme (TÜFE sınırı, beş yıl sonrası emsal kira bedeli esası) getirmiştir. Bu nedenle 138. maddedeki genel uyarlama hükmünün, 344. maddedeki özel düzenlemeyle çakışıp çakışmadığı, uzun süre mahkemeler arasında tartışmalı bir konu olmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2025 Tarihli Belirleyici Kararı

Bu tartışma, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2024/1083 Esas, 2025/1439 Karar sayılı ve 10.03.2025 tarihli "uyuşmazlığın giderilmesi" kararıyla netliğe kavuşturulmuştur. Karar, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 54. Hukuk Dairesi arasındaki, ekonomik sebeplere bağlı kira uyarlama davası açılıp açılamayacağı konusundaki görüş ayrılığını gidermek amacıyla verilmiştir. Yargıtay, Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesinde düzenlenen kira bedelinin belirlenmesi (tespiti) davası sebepleri ile bu davada uygulanacak ilkelerin, aynı Kanun'un 138. maddesinde düzenlenen aşırı ifa güçlüğü nedeniyle sözleşmenin uyarlanması davasının sebep ve konusunu oluşturmayacağına karar vermiştir.

Karara göre; gerçekleşen enflasyon, paranın satın alma gücündeki değişim, kira enflasyonu ile kiralananın durumu ve emsal kiralardaki değişimler, Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca kira belirleme (tespit) davasında değerlendirilmesi gereken unsurlardır; bu sebepler aynı zamanda TBK m. 138 düzenlemesine dayalı uyarlama davası sebebi olarak kabul edilemez.

Uyarlama Davasına Konu Olabilecek Gerçek Sebepler

Aynı kararda Yargıtay, uyarlama davasının hangi tür olağanüstü durumlarda açılabileceğini somut örneklerle ortaya koymuştur: deprem, sel baskını, salgın hastalık, fırtına gibi mücbir sebep hâlleri; anormalin üstündeki imar değişimleri; ticari hayattaki öngörülemeyen olumlu veya olumsuz değişiklikler; vergi ve amortisman giderlerindeki anormal artışlar; döviz kurlarındaki çok ani ve aşırı iniş-çıkışlar; ülkeyi sarsan ciddi ekonomik kriz, savaş veya darbe gibi durumlar. Bu sebeplerin varlığı hâlinde, kira sözleşmesinin unsurlarının yeni koşullara göre yeniden düzenlenmesi amacıyla uyarlama istenebilir.

Kira Tespit Davası ile Uyarlama Davası Arasındaki Fark

Sonuç olarak, sıradan enflasyon artışı veya piyasa kira bedellerindeki genel yükseliş, kira tespit davasının (TBK m. 344) konusunu oluşturur; bu sebeplerle aynı zamanda uyarlama davası (TBK m. 138) açılamaz. Uyarlama davası, ancak kiralananın kullanım şeklini veya sözleşmenin temelini sarsan, öngörülemeyen ve istisnai nitelikte olağanüstü olaylar gerçekleştiğinde başvurulabilecek bir yoldur.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Borçlar Kanunu Madde 138/1: "Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları kendi aleyhine değiştirir ve bu durum borçlunun borcunu ifasını güçleştirirse borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme hakkına sahiptir."

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin E. 2024/1083, K. 2025/1439 sayılı kararı, bu genel hükmün kira ilişkilerinde çok sınırlı ve istisnai şartlarda uygulanabileceğini, sıradan ekonomik koşulların bu kapsama girmediğini kesin biçimde ortaya koymuştur.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Borçlar Kanunu m. 138 (Aşırı ifa güçlüğü - sözleşmenin uyarlanması)
  • Türk Borçlar Kanunu m. 344 (Kira bedelinin belirlenmesi)
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/1083, K. 2025/1439, T. 10.03.2025
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.