Kira Artışında TÜFE Sınırı Nasıl Uygulanır?
Kira Artışında TÜFE Sınırı Nasıl Uygulanır?
Kısa Cevap: TÜFE sınırı, kira bedelinin yıllık artış oranının üst limitini oluşturur. Sözleşmede daha yüksek bir artış oranı yazılmış olsa bile, bu oran bir önceki kira yılındaki TÜFE'nin oniki aylık ortalamalarına göre değişim oranını aşamaz; aşan kısım kiracı için bağlayıcı değildir. Taraflar arasında anlaşma olmasa da, hâkim kira bedelini belirlerken bu sınırı aşamaz. Sadece beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde, TÜFE'nin yanında emsal kira bedelleri ve kiralananın durumu da dikkate alınarak daha kapsamlı bir hesaplama yapılabilir.
Detaylı Açıklama
TÜFE Sınırının Emredici Niteliği
Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesinde düzenlenen TÜFE sınırı, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıyı koruyucu, emredici bir hükümdür. Bu sınır, hem taraflar arasındaki sözleşmesel anlaşmaları hem de anlaşma olmaması durumunda hâkimin yapacağı belirlemeyi bağlar. Sözleşmede kiracı aleyhine TÜFE'yi aşan bir oran kararlaştırılmış olsa bile, bu oran geçersiz sayılır ve sadece TÜFE sınırına kadar olan kısım uygulanabilir.
TÜFE Oranının Hesaplanma Yöntemi
TÜFE sınırı hesaplanırken, yeni kira döneminin başlangıcından önceki on iki aylık dönemde gerçekleşen tüketici fiyat endeksi değişim oranlarının ortalaması esas alınır. Bu veri, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından aylık olarak kamuoyuna açıklanır. Kira artışı hesaplanacağı tarihte, ilgili ayın TÜİK tarafından yayınlanan "TÜFE oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı" verisi esas alınmalıdır; bu oran her ay güncellenir ve ekonomik koşullara göre önemli farklılıklar gösterebilir.
Beş Yıldan Sonraki Dönemde Ek Kriterler
Kanun, sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl geçmiş olan veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde, sadece TÜFE'ye bağlı kalınmayacağını, bu durumda hâkimin üretici fiyat endeksindeki (ÜFE) artış oranını, kiralananın durumunu ve emsal kira bedellerini de göz önünde tutarak hakkaniyete uygun bir belirleme yapabileceğini öngörmüştür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2023/718 Esas, 2023/2250 Karar sayılı ve 18.09.2023 tarihli kararında bu husus açıkça vurgulanmış; TBK'nın 344. maddesinin üçüncü fıkrasının beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde uygulanacağı, bu süre dolmadan hak ve nesafete (hakkaniyete) göre kira tespiti yapılamayacağı belirtilmiştir.
Beş Yıl Dolmadan Hakkaniyete Göre Artış Yapılamaması
Aynı kararda, sözleşme süresi ve varsa ek uzama süresi dolmadan hak ve nesafete göre kira tespiti yapılamayacağı, bu durumda sözleşmedeki artış esaslarının (örneğin TÜFE-ÜFE ortalaması) gözetilerek kira tespiti yapılması gerektiği açıkça ifade edilmiştir. Bu içtihat, beş yıllık sürenin dolmasından önce kira bedelinin sadece endeks sınırına göre artırılabileceğini, piyasa rayicine göre serbestçe artırılamayacağını teyit etmektedir.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Kiraya verenlerin en sık yaptığı hata, sözleşme süresinin henüz beş yılı doldurmadığı dönemde, emsal kira bedellerini esas alarak büyük oranlı artış talep etmesidir. Bu tür talepler, kira tespit davasında TÜFE sınırı aşıldığı için kabul görmez; mahkeme, beş yıl dolmadıkça sözleşmedeki veya kanundaki endeks esasına göre karar verir.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Borçlar Kanunu Madde 344/3: "Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından üretici fiyat endeksindeki artış oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir."
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin E. 2023/718, K. 2023/2250 sayılı kararı, bu beş yıllık eşiğin kesin bir uygulama şartı olduğunu ve bu süre dolmadan emsal kira bedellerine dayanılamayacağını somut biçimde ortaya koymaktadır.
Dayanak Mevzuat
- Türk Borçlar Kanunu m. 344 (TÜFE sınırı ve beş yıllık istisna)
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/718, K. 2023/2250, T. 18.09.2023
- 6217 sayılı Kanun Geçici m. 2 (Tacir kiracılara ilişkin geçici istisna)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.