Kayıp Çek İçin Ne Yapılmalıdır?
Kayıp Çek İçin Ne Yapılmalıdır?
Kısa Cevap: Bir çeki kaybeden veya çeki çalınan hamilin ilk yapması gereken, durumu derhâl muhatap bankaya yazılı olarak bildirmek ve çekin ödenmesinin geçici olarak durdurulmasını istemektir. Bu bildirim tek başına kalıcı bir çözüm olmadığından, hamilin ayrıca asliye ticaret mahkemesinde zayi nedeniyle çekin iptali davası açması ve mahkemeden kalıcı ödeme yasağı ile iptal kararı alması gerekir.
Detaylı Açıklama
İlk Adım: Bankaya Bildirim
Çekini kaybeden veya çalınan hamilin yapması gereken ilk işlem, durumu derhâl muhatap bankaya yazılı olarak (dilekçe ile) bildirmektir. Banka, bu bildirim üzerine, çek ibraz edildiğinde dikkatli davranabilir; ancak bu bildirim, bankanın çeki ödemesini kesin olarak önlemez, çünkü banka kural olarak şekli uygun ve ciro silsilesi düzgün bir çeki ödemekle yükümlüdür. Bu nedenle bankaya bildirim, geçici bir önlem olup kalıcı çözüm sağlamaz.
İkinci Adım: Karakola/Savcılığa Bildirim
Çekin çalınması veya kaybolması durumunda, ileride üçüncü kişilerin kötüniyetli kullanımına karşı delil oluşturması açısından, olayın polise veya savcılığa bildirilmesi (tutanak tutturulması) önerilir. Bu tutanak, zayi nedeniyle iptal davasında, kaybın/çalınmanın tarihini ve koşullarını ispat eden önemli bir belge olarak kullanılabilir.
Üçüncü Adım: Zayi Nedeniyle İptal Davası
Kalıcı çözüm için hamilin, çekin ödeneceği banka şubesinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde zayi nedeniyle iptal davası açması gerekir. Dava dilekçesinde, çekin bilgileri (seri numarası, keşide tarihi, bedeli, keşideci), zayi olma şekli ve zamanı, hamillik sıfatının dayanağı belirtilir. Mahkeme, davacının hamillik sıfatını değerlendirerek dava süresince bankaya ödeme yasağı konulmasına karar verebilir.
İspat Yükü ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Davacının, zayi olduğu bildirilen belgenin TTK'nın 780. maddesindeki unsurları taşıyan gerçek bir çek olduğunu ve zayi tarihinde bu çeke hamil olduğunu ispatlaması gerekir. Elinde çekin fotokopisi, dip koçanı veya banka kayıtları varsa, bu belgeler davanın başarı şansını önemli ölçüde artırır. Keşidecinin (çeki ilk düzenleyen kişinin) kendisi, çek elinden çıkmışsa zayi davası açamaz; bu hak sadece hamile aittir.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Ticaret Kanunu m. 757: "Zayi olan bir kıymetli evrakın hamili, mahkemeden bu senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. İptal kararı verilince, senedin hamili bu hakkını senetsiz de ileri sürebilir."
Bu madde, çekin zayi edilmesi hâlinde hamilin elindeki en etkili hukuki aracı düzenlemektedir; ancak yukarıda belirtilen Yargıtay uygulamasında görüldüğü üzere, bu davanın başarıya ulaşması, elde kalan belgenin ve hamillik sıfatının güçlü biçimde ispatlanmasına bağlıdır.
Pratik Öneriler
Çek defterlerinin güvenli saklanması, her çek için dip koçanların eksiksiz tutulması ve kayıp/çalıntı durumunda zaman geçirmeden hem bankaya hem de mahkemeye başvurulması, olası kötüye kullanım risklerini en aza indirir.
Dayanak Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu m. 757 (Zayi nedeniyle iptal)
- Türk Ticaret Kanunu m. 780 (Çekin asli unsurları)
- 5941 sayılı Çek Kanunu m. 3 (Bankanın çeki ödeme yükümlülüğü)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.