Karşılıksız Çek Düzenlenmesi Hâlinde Ne Yapılır?
Karşılıksız Çek Düzenlenmesi Hâlinde Ne Yapılır?
Kısa Cevap: Çek bankaya ibraz edildiğinde karşılıksız çıkarsa, banka Çek Kanunu m. 3 uyarınca belirli bir tutara kadar (kanunda öngörülen güvence tutarı çerçevesinde) kısmi ödeme yapmak zorundadır. Hamil, ödenmeyen kısım için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatabilir; ayrıca keşideci hakkında hamilin şikâyeti üzerine adli para cezası uygulanması da talep edilebilir.
Detaylı Açıklama
Bankanın Kısmi Ödeme Zorunluluğu
5941 sayılı Çek Kanunu m. 3 uyarınca, muhatap banka, ibraz edilen çekin karşılığı hesapta bulunmasa bile, kanunda belirlenen güvence tutarına kadar kısmi ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu güvence tutarı her yıl Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından güncellenir. Banka bu yükümlülüğünü yerine getirmezse, hamile karşı sorumlu olur ve hamil bu tutarı bankadan talep edebilir.
Karşılıksız İşlemin Sonuçları
Çek karşılıksız çıktığında, banka çek üzerine "karşılıksızdır" kaydı koyar ve bu durumu bankacılık mevzuatı çerçevesinde ilgili mercilere bildirir. Karşılıksız çek keşide eden kişi hakkında, belirli şartlarla çek ve kart hesabı açma yasağı uygulanabilir; bu yasak, bankacılık sistemine erişimi ciddi şekilde kısıtlayan önemli bir sonuçtur.
İcra Takibi Yoluyla Tahsil
Hamil, karşılıksız çıkan çek nedeniyle ödenmeyen bedel için, İcra ve İflas Kanunu'nun 167. ve devamı maddelerinde düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatabilir. Bu takip yolu, genel haciz yoluna göre daha hızlı sonuç alınmasını sağlar; borçlunun itiraz süresi sadece beş gündür ve itiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz, icra mahkemesinden tedbir kararı alınması gerekir.
Cezai Sorumluluk ve Şikâyet Yolu
Karşılıksız çek keşide etmek, Çek Kanunu m. 5 uyarınca cezai sorumluluk da gerektirir; ancak bu suç, hapis cezası değil adli para cezası ile cezalandırılır ve takibi hamilin şikâyetine bağlıdır (şikâyete bağlı suç). Hamil, karşılıksız işlemi öğrendiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde icra ceza mahkemesine şikâyette bulunmalıdır; bu konu "Karşılıksız Çek Şikâyeti Nasıl Yapılır?" başlığında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
İlgili Mevzuat Maddesi
5941 sayılı Çek Kanunu m. 5/1: "Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz."
Bu düzenleme, karşılıksız çek keşide etmenin ciddi bir yaptırıma bağlandığını, ancak bu yaptırımın hapis değil adli para cezası şeklinde olduğunu göstermektedir.
Pratikte İzlenecek Yol
Çeki karşılıksız çıkan hamilin, öncelikle bankadan kısmi ödemeyi tahsil etmesi, kalan bakiye için kambiyo senetlerine özgü icra takibini başlatması ve süresi içinde icra ceza mahkemesine şikâyette bulunarak her iki hukuki yolu birlikte işletmesi, hem tahsilat hem de caydırıcılık açısından en etkili stratejidir.
Dayanak Mevzuat
- 5941 sayılı Çek Kanunu m. 3 (Bankanın kısmi ödeme yükümlülüğü)
- 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 (Cezai sorumluluk)
- İcra ve İflas Kanunu m. 167-170 (Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.