← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
İdare Hukuku

Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminat Nasıl Alınır?

İdare Hukuku

Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminat Nasıl Alınır?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılacak tazminat davası, idarenin bedelini ödemeden fiilen veya hukuken el koyduğu taşınmazın gerçek değerinin tazmini amacını taşır ve görevli mahkeme adli yargı, yani asliye hukuk mahkemesidir. Dava açılmadan önce taşınmazın güncel durumunun, imar statüsünün ve el atmanın niteliğinin (fiili mi hukuki mi) net biçimde tespit edilmesi, davanın doğru temellere oturtulması için önemlidir.

Detaylı Açıklama

Tazminat Davasının Hukuki Niteliği ve Görevli Mahkeme

Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davası, mülkiyet hakkına yapılan haksız bir müdahalenin karşılığının istenmesine yöneliktir ve niteliği itibarıyla özel hukuk davası kabul edilir. Bu nedenle davanın idare mahkemesinde değil, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılması gerekir; idari yargıda açılan bir tazminat davası, görev yönünden reddedilir. Dava, taşınmazın maliki veya mirasçıları tarafından, el atan idareye (belediye, il özel idaresi, ilgili kamu kurumu) karşı açılır.

Dava Açma Usulü ve İspat

Davacı, öncelikle taşınmazın tapu kaydını, imar durumunu gösteren belgeleri ve el atmanın fiilen (örneğin beton kaplama, yol yapımı) ya da hukuken (imar planında kamusal alan olarak ayrılma ve uzun süre kamulaştırılmama) gerçekleştiğini ortaya koyan belgeleri dava dilekçesine eklemelidir. Mahkeme, gerekli görürse mahallinde keşif yaptırarak bilirkişi incelemesiyle taşınmazın fiilen nasıl kullanıldığını ve el atmanın niteliğini tespit eder. Tazminat miktarı, taşınmazın dava veya el atma tarihindeki gerçek (rayiç) değeri esas alınarak hesaplanır ve bu değer üzerinden dava açma tarihinden itibaren yasal faiz işletilir.

Dava sırasında, taşınmazın bir kısmının el atmaya konu olup bir kısmının serbest kalması hâlinde, mahkeme taşınmazın bütünlüğünü ve geri kalan kısmın ekonomik kullanılabilirliğini de değerlendirerek tazminat kapsamını belirleyebilir; bazı durumlarda taşınmazın tamamı için el atmanın varlığı kabul edilerek değerlendirme yapılabilir.

Zamanaşımı Meselesi

Kamulaştırmasız el atma davalarında, el atmanın sürekli nitelikte bir haksız fiil olduğu kabul edildiğinden, genel haksız fiil zamanaşımı kuralları doğrudan uygulanmaz; Yargıtay içtihadına göre el atma durumu sürdüğü sürece dava açma hakkı da devam eder. Bununla birlikte, dava açılmadan önce idareye yazılı başvuru yapılması ve makul bir süre beklenmesi, uygulamada ihtiyari olsa da tavsiye edilen bir yoldur; bu başvuru, idarenin konuyu bilerek kamulaştırma işlemini başlatmasına da imkân tanır.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Medeni Kanunu Madde 683/1: "Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir."

Kamulaştırmasız el atma davalarında mahkemelerin dayandığı temel ilke, malikin bu yetkisinin idarenin usulsüz müdahalesiyle fiilen ortadan kaldırılmış olmasıdır; tazminat, bu yetkinin karşılığının parasal olarak giderilmesini sağlar.

Danıştay Uygulamasından Bir Örnek

Danıştay Altıncı Dairesi'nin 2023/2184 E., 2023/3798 K. sayılı kararına konu olayda, Mersin ilinde bir parselin 1/5000 ölçekli nazım imar planında rekreasyon alanı ve otopark alanı olarak ayrıldığı, ancak idarenin bu alanı beton kaplama yaparak fiilen otopark olarak kullanmaya başladığı, buna karşılık taşınmaza beş yıldan fazla süredir kamulaştırma işlemi yapılmadığı belirlenmiştir. Davacılar, kamulaştırmasız el atma bedeli olarak yaklaşık 5.771.390,50 TL tazminat talebiyle idari yargıda dava açmış; ilk derece mahkemesi, taşınmaza fiilen el atıldığı ve bu nedenle uyuşmazlığın adli yargının görevine girdiği gerekçesiyle davayı görev yönünden reddetmiştir. Bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu, 7421 sayılı Kanun'la 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesine eklenen hukuki el atma hükmüne dayanarak farklı bir gerekçeyle reddetmiş olsa da, Danıştay Altıncı Dairesi; taşınmaza beton kaplama yapılarak otopark olarak kullanılmasının fiili el atma niteliğinde olduğunu, fiili el atmadan kaynaklanan tazminat taleplerinin görev ve çözümünün adli yargıya ait bulunduğunu belirterek, istinaf kararının bu noktada hatalı gerekçeyle verildiğini tespit etmiş ve kararı bozarak dosyayı yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine göndermiştir. Karar, fiili ve hukuki el atma ayrımının görevli mahkemenin tespitinde ne denli belirleyici olduğunu somut biçimde göstermektedir.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Medeni Kanunu m. 683 (Mülkiyet hakkının kapsamı)
  • 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Ek Madde 1 (Hukuki el atma)
  • 7421 sayılı Kanun m. 3 (Görevli yargı yeri)
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 ve devamı (Haksız fiil sorumluluğu)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.