← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
İdare Hukuku

Kamu Personelinin Fazla Mesai Ücreti Nasıl Talep Edilir?

İdare Hukuku

Kamu Personelinin Fazla Mesai Ücreti Nasıl Talep Edilir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: 657 sayılı Kanun'un 178. maddesi uyarınca, memurların günlük çalışma saatleri dışında yaptırılan fazla çalışma kural olarak ücretle değil, her sekiz saat için bir gün hesabıyla izinle karşılanır. Nakdi fazla çalışma ücreti ise ancak dalında yetişmiş eleman bulunmaması, yükleme-boşaltma-taşıma gibi işlerde çalışılması gibi kanunda sayılan sınırlı hâllerde ve yıllık bütçe kanunuyla belirlenen saatlik tutar üzerinden, ilgili kurumun bütçe imkânları dâhilinde ödenebilir; bu ödemenin yapılmaması halinde ilgili memur önce idareye başvurup ardından idare mahkemesinde tam yargı davası açabilir.

Detaylı Açıklama

Fazla Çalışmanın Genel Kuralı: İzin Esası

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 178. maddesi, kurumların personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti ödemeksizin de çalıştırabileceğini, bu durumda personele yaptırılan fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabıyla izin verileceğini öngörür. Bu düzenleme, memuriyet sisteminde fazla çalışmanın asıl karşılığının nakdi ödeme değil, izin olduğunu göstermektedir; bu yönüyle memur fazla mesai rejimi, işçilerin tabi olduğu İş Kanunu'ndaki fazla çalışma ücreti sistemiyle önemli ölçüde farklılaşır.

Nakdi Fazla Çalışma Ücretinin Ödenebileceği Sınırlı Hâller

Kanun, bazı istisnai durumlarda nakdi fazla çalışma ücreti ödenmesine imkân tanır: dalında yetişmiş eleman bulunmaması nedeniyle görevin başka personelle yürütülememesi, hizmetin aksamaması için çalışma saatlerini aşan yükleme, boşaltma, taşıma, alım-satım gibi işlerde görev yapılması, ayrıca Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen bazı kurum ve hizmet alanlarında (örneğin sağlık, güvenlik, acil müdahale hizmetleri) fazla çalışma ücreti ödenmesi mümkündür. Bu ödemenin tutarı, her yıl merkezi yönetim bütçe kanunuyla belirlenen "fazla çalışma ücreti" saatlik tutarı esas alınarak hesaplanır ve kurumun bütçesinde bu amaçla ayrılmış ödenek bulunması şartına bağlıdır.

Fazla Çalışmanın İspatı

Fazla çalışma ücreti veya izninin talep edilebilmesi için, öncelikle fazla çalışmanın yetkili amir tarafından yazılı veya sözlü olarak talimatlandırılmış olması ve bu çalışmanın fiilen yapıldığının (giriş-çıkış kayıtları, nöbet çizelgeleri, görevlendirme yazıları, imza cetvelleri gibi belgelerle) ispatlanması gerekir. Belgesiz, sadece sözlü beyana dayanan fazla çalışma talepleri idare tarafından genellikle kabul görmez ve dava sürecinde ispat yükü memur üzerinde kalır.

İzin veya Ücretin Verilmemesi Hâlinde İzlenecek Yol

Fazla çalışmasına karşılık izin kullandırılmayan veya kanunda ödenmesi öngörülen fazla çalışma ücreti kendisine verilmeyen memur, öncelikle bağlı olduğu kuruma yazılı olarak başvurarak alacağının ödenmesini veya izninin kullandırılmasını talep etmelidir. Bu başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevapsız bırakılması (zımni ret) hâlinde, memur idare mahkemesinde, idarenin hizmet kusuru veya kanundan doğan bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle tam yargı davası açarak alacağının yasal faiziyle birlikte ödenmesini isteyebilir.

Zamanaşımı ve Dava Açma Süresi

Fazla çalışma ücreti alacakları, idari eylem niteliğinde kabul edilen bir ödeme yükümlülüğünün ihlaline dayandığından, İYUK m. 13'teki bir yıl ve beş yıllık süreler dikkate alınarak değerlendirilmelidir; ancak uygulamada süreklilik arz eden alacaklarda (her ay tekrarlanan fazla çalışma gibi) her bir dönem için ayrı ayrı zamanaşımı/hak düşürücü süre hesabı yapılabileceğinden, geriye dönük talepler için bu hesaplamanın dikkatle yapılması gerekir.

İlgili Mevzuat Maddesi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 178/B: "Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir."

Bu düzenleme, memur fazla mesai rejiminin temel ilkesini (izin esası, nakit ödemenin istisna olması) açıkça ortaya koymaktadır.

Dayanak Mevzuat

  • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 178 (Fazla çalışma ücreti ve izni)
  • İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2/1-b ve m. 13 (Tam yargı davası ve ön başvuru)
  • Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (Yıllık fazla çalışma ücreti tutarı)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.