Kambiyo Senetlerine (Çek-Senet) Özgü İcra Takibi Nedir?
Kambiyo Senetlerine (Çek-Senet) Özgü İcra Takibi Nedir?
Kısa Cevap: Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu, alacaklının elinde çek, bono (senet) veya poliçe bulunması halinde başvurabileceği özel ve hızlı işleyen bir icra takip türüdür. İcra memuru, senedin kambiyo senedi niteliğinde olup olmadığını ve vadesinin gelip gelmediğini inceledikten sonra borçluya ödeme emri gönderir; borçlunun itiraz süresi beş gün, mal beyanında bulunma süresi on gündür. İtiraz sebepleri kanunda sayılanlarla sınırlıdır ve itiraz dilekçesiyle birlikte dayanılan belgelerin sunulması zorunludur.
Detaylı Açıklama
Kambiyo Senedi Kavramı ve Takip Yolunun Seçilme Şartları
Kambiyo senetleri; çek, bono (emre muharrer senet) ve poliçeden oluşur ve bu senetlerin şekil şartları Türk Ticaret Kanunu'nda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Alacaklı, elindeki senedin kambiyo senedi niteliğini taşıdığını ve vadesinin geldiğini (çeklerde ibraz süresinin dolmuş olmasını) tespit ederse, genel haciz yolu yerine daha hızlı sonuç veren kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluna başvurabilir. İcra memuru, takip talebini incelerken senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığını resen denetler; senet bu vasfı taşımıyorsa (örneğin zorunlu unsurlardan biri eksikse) icra memuru bu takip yoluyla işlem yapamaz ve talebi reddeder.
Ödeme Emrinin Çıkarılması
İcra memuru, senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet örneğiyle birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrinde, borcun ve masrafların on gün içinde ödenmesi gerektiği mal beyanı açısından, itiraz için ise beş günlük süre tanındığı belirtilir.
Beş Günlük İtiraz Süresi ve Sınırlı İtiraz Sebepleri
Genel haciz yolundaki yedi günlük süreden farklı olarak, kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz süresi beş gündür. Ayrıca itiraz sebepleri serbestçe ileri sürülemez; borçlu, kanunda sayılan sebeplerle (imza inkârı, yetki itirazı, borcun itfa edildiği, zamanaşımı, senedin kambiyo vasfını taşımadığı gibi) itiraz edebilir ve bu itirazını dayandırdığı belgeleri itiraz dilekçesiyle birlikte icra mahkemesine sunmak zorundadır; aksi halde itiraz incelenmeden reddedilebilir.
İmzaya İtiraz ve İncelemesi
Borçlu, senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını iddia ederse, bu itirazını açıkça ve ayrı bir dilekçeyle bildirmeli, imza incelemesi için gerekli masrafı peşin olarak yatırmalıdır. İcra mahkemesi, bilirkişi incelemesi yaptırarak imzanın borçluya ait olup olmadığını araştırır; imza borçluya aitse itiraz reddedilir ve borçlu, kötü niyetli bulunursa senet bedelinin yüzde onundan az olmamak üzere tazminata mahkum edilebilir.
İtiraz Edilmezse veya İtiraz Reddedilirse
Borçlu süresinde itiraz etmez veya itirazı icra mahkemesi tarafından reddedilirse takip kesinleşir ve alacaklı haciz talep edebilir. Bu takip türünde ayrıca borçlunun on gün içinde mal beyanında bulunma zorunluluğu da bulunur; bu süreye uyulmaması ayrı bir hukuki sonuç (tazyik hapsi riski) doğurabilir.
İflas Yoluyla Kambiyo Takibi
Borçlu tacir ise, alacaklı kambiyo senedine dayanarak haciz yolu yerine doğrudan iflas yoluyla takip yapmayı da seçebilir; bu durumda süreç, iflas takibine ilişkin özel hükümlere göre yürütülür ve borçluya gönderilen ödeme emrine itiraz süresi de farklılık gösterebilir.
İlgili Mevzuat Maddesi
İcra ve İflas Kanunu Madde 168: "Alacaklı, senedin bir suretini icra dairesine verir... İcra memuru, senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrinde borç ve masrafların on gün içinde ödenmesi, senedin kambiyo senedi niteliğini haiz olmadığına veya alacaklının takip hakkına sahip bulunmadığına dair itirazların beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi gerektiği ihtar olunur."
Bu hüküm, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunun genel haciz yolundan hem süre hem de itiraz sebeplerinin sınırlı tutulması bakımından ayrıldığını göstermektedir.
Dayanak Mevzuat
- İcra ve İflas Kanunu m. 167 (Kambiyo senetlerine mahsus takip yollarının seçimi)
- İcra ve İflas Kanunu m. 168 (Ödeme emri ve itiraz süresi)
- İcra ve İflas Kanunu m. 169-170 (İtiraz sebepleri ve imzaya itiraz)
- Türk Ticaret Kanunu m. 670 vd. (Çek, bono ve poliçenin şekil şartları)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.