İşveren İşçiyi Hangi Durumlarda İşten Çıkarabilir?
İşveren İşçiyi Hangi Durumlarda İşten Çıkarabilir?
Kısa Cevap: İşveren işçiyi, iş güvencesi kapsamındaki işyerlerinde işçinin yetersizliği, davranışları veya işletmenin/işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebeple, bildirim süresine uyarak feshedebilir. Kanunda sayılan haklı sebeplerin (örneğin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, devamsızlık, sağlık sebepleri) varlığı hâlinde ise işveren bildirim süresini beklemeden ve tazminat ödemeden derhal fesih yapabilir. Keyfi, sebepsiz veya ayrımcılık içeren fesihler hukuka aykırıdır ve işçiye tazminat ya da işe iade hakkı doğurur.
Detaylı Açıklama
Geçerli Sebeple Fesih
İş Kanunu m. 18 uyarınca, 30 veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yetersizliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Yetersizlikten kaynaklanan sebepler arasında ortalamanın altında kalan performans, uyum sorunları; davranışlardan kaynaklanan sebepler arasında iş arkadaşlarıyla sürekli uyumsuzluk, görevin gerektirdiği ciddiyetten uzaklaşma; işletmesel sebepler arasında ise ekonomik kriz, işyerinin küçülmesi, iş organizasyonunun değişmesi gibi durumlar sayılabilir.
Sendika üyeliği, sendikal faaliyet, ırk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş gibi nedenler geçerli sebep oluşturmaz; bu nedenlere dayanan fesih ayrıca kötü niyet veya ayrımcılık tazminatı gündeme getirir.
Haklı Sebeple Derhal Fesih
İşveren, İş Kanunu m. 25'te sayılan hâllerde (işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları, sağlık sebepleri, devamsızlığı, görevini yapmaktan ısrarla kaçınması, işyerinde suç işlemesi, iş güvenliğini tehlikeye düşürmesi gibi) bildirim süresini beklemeden ve ihbar/kıdem tazminatı ödemeden iş sözleşmesini derhal feshedebilir. Bu hak, sebebin öğrenildiği günden itibaren altı iş günü, her hâlde olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; aksi hâlde fesih hakkı düşer.
Usul: Savunma Alma ve Yazılı Bildirim
İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle yapılacak fesihlerde, işçinin savunması alınmadan sözleşme feshedilemez; bu kural haklı nedenle derhal fesih hâllerinde uygulanmaz. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin olarak belirtilmelidir. Bu usule uyulmaması, geçerli sebep bulunsa bile feshi hukuken sakatlayabilir.
Fesih Hakkının Sınırları ve Kötüye Kullanımı
Hamilelik, doğum izni kullanma, sendikal faaliyet, şikâyet hakkını kullanma gibi durumlar nedeniyle yapılan fesihler hukuka aykırıdır ve işçiye geçerli sebep bulunmaması nedeniyle işe iade veya kötü niyet tazminatı talep etme hakkı verir. Keyfi fesih hâllerinde ispat yükü işverendedir; işveren geçerli veya haklı sebebin varlığını yazılı belge ve delillerle kanıtlamak zorundadır.
İlgili Mevzuat Maddesi
4857 sayılı İş Kanunu Madde 18: "Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yetersizliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır."
Bu madde, iş güvencesi kapsamındaki işçiler açısından işverenin fesih serbestisini sınırlayan temel hükümdür; geçerli sebep bulunmaksızın yapılan fesih, işçiye işe iade davası açma hakkı tanır.
Dayanak Mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 18 (Feshin geçerli sebebe dayandırılması)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 19 (Sözleşmenin feshinde usul)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25 (İşverenin haklı nedenle fesih hakkı)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 5 (Eşit davranma ilkesi)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.