← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
İş Hukuku

İşçinin İş Güvenliği Önlemleri Alınmadığında Hakları Nelerdir?

İş Hukuku

İşçinin İş Güvenliği Önlemleri Alınmadığında Hakları Nelerdir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesine göre işveren, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgilendirme dâhil her türlü tedbirin alınması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması ve alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının denetlenmesiyle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali, işçiye haklı nedenle derhal fesih ve kıdem tazminatı hakkı verebileceği gibi, önlemsizlik sonucu bir kaza meydana gelirse maddi ve manevi tazminat talebine de dayanak oluşturur.

Detaylı Açıklama

İşverenin Genel İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüğü

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi, işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu düzenler. Bu çerçevede işveren; mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, tedbirlerin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun sürekli iyileştirilmesi için çalışmalar yapmakla sorumludur. İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan (ortak sağlık ve güvenlik birimi gibi) hizmet alınması, işverenin bu sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

Risk Değerlendirmesi ve Denetim Yükümlülüğü

İşveren, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izlemek, denetlemek ve uygunsuzlukları gidermekle yükümlüdür. Bu kapsamda düzenli risk değerlendirmesi yapılması, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi istihdam edilmesi, çalışanlara kişisel koruyucu donanım sağlanması ve periyodik sağlık muayenelerinin yaptırılması zorunludur. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti hiçbir şekilde çalışanlara yansıtılamaz.

Önlem Alınmaması Hâlinde İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

6331 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre, ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışan, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna (kurul bulunmayan işyerlerinde işverene) başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Tehlike giderilene kadar çalışan, çalışmaktan kaçınabilir; bu süre içinde ücreti ve diğer hakları kesintiye uğratılamaz. Hayati tehlikenin varlığının tespiti hâlinde ise işçi, iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.

İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

İşverenin gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almaması, İş Kanunu'nun 24. maddesindeki "sağlık sebepleri" veya genel olarak işverenin işçiyi koruma borcuna aykırılık kapsamında değerlendirilebilir. İşçi, bu durumda haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanarak iş sözleşmesini sona erdirebilir ve bir yılı aşan kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise haklı nedenle fesihlerde talep edilemez.

İdari Şikâyet ve Cezai Sorumluluk

İşçi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmadığını Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne veya doğrudan iş müfettişlerine şikâyet edebilir; yapılan denetim sonucunda işverene idari para cezası uygulanabilir. Önlemsizlik sonucu bir iş kazası meydana gelirse, işverenin kusuru bulunduğu ölçüde hem hukuki tazminat sorumluluğu hem de olayın ağırlığına göre Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumluluğu (taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet verme gibi) doğabilir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ve Çalışan Temsilcisinin Rolü

Elliden fazla çalışanı olan ve altı aydan fazla sürmesi beklenen işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurmak zorundadır; bu kurul, işyerindeki riskleri düzenli olarak değerlendirir ve alınması gereken tedbirleri işverene bildirir. Ayrıca işyerinde çalışan sayısına göre bir veya daha fazla çalışan temsilcisi görevlendirilir; bu temsilciler, çalışanların iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili görüş ve önerilerini işverene iletme, denetimlere eşlik etme ve tehlike durumlarında işverenle doğrudan iletişime geçme yetkisine sahiptir. Kurul kararlarının uygulanmaması, işverenin ihmalinin ayrıca bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Eğitim ve Bilgilendirme Yükümlülüğünün İhlali

6331 sayılı Kanun, işverenin çalışanlara işe başlamadan önce ve belirli periyotlarla iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verme yükümlülüğünü de düzenlemiştir. Bu eğitimler verilmeden işçinin tehlikeli bir işte çalıştırılması, kaza meydana geldiğinde işverenin kusurunu ağırlaştıran önemli bir unsurdur. Yargıtay uygulamasında, eğitimi alınmayan veya eksik alınan işçinin kazaya karışması hâlinde, işverenin kusur oranının önemli ölçüde yüksek belirlendiği görülmektedir; çünkü eğitim ve bilgilendirme, kanunda açıkça sayılan asli yükümlülüklerden biridir.

Hamile, Genç ve Engelli Çalışanlar İçin Ek Koruma Önlemleri

6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, hamile veya emziren çalışanlar, 18 yaşından küçük işçiler ve engelli çalışanlar için işverene ek ve daha sıkı iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri alma yükümlülüğü getirir. Bu çalışanların hangi işlerde çalıştırılamayacağı, risk değerlendirmesinde özel olarak ele alınması gereken hususlar ve çalışma koşullarının bu kişilerin durumuna uygun hâle getirilmesi gerekliliği ayrıca düzenlenmiştir. İşverenin bu özel koruma yükümlülüklerini gözetmeden söz konusu çalışanları riskli işlerde görevlendirmesi, bir kaza meydana gelmesi hâlinde kusur oranını belirgin şekilde ağırlaştıran bir sebep olarak kabul edilir.

İlgili Mevzuat Maddesi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 4: "İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar. ... İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz."

Dayanak Mevzuat

  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 4 (İşverenin genel yükümlülüğü)
  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 13 (Çalışmaktan kaçınma hakkı)
  • 4857 sayılı İş Kanunu m. 24 (İşçinin haklı nedenle feshi)
  • Türk Borçlar Kanunu m. 417 (İşçiyi koruma borcu)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.