İmar Planının İptali Davası Nasıl Açılır?
İmar Planının İptali Davası Nasıl Açılır?
Kısa Cevap: İmar planları, belediye meclisi veya yetkili idarenin onayı ile yürürlüğe girer ve bir ay süreyle ilan edilir; bu ilan süresi içinde idareye itiraz edilebileceği gibi, doğrudan idare mahkemesinde iptal davası da açılabilir. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca, kesinleşen imar planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabileceği özel olarak düzenlenmiştir.
Detaylı Açıklama
İmar Planının Hukuki Niteliği ve Türleri
İmar planları, nazım imar planı ve uygulama imar planı olmak üzere iki kademeden oluşur ve her ikisi de düzenleyici idari işlem niteliği taşır. Nazım imar planı, bölgenin genel kullanım kararlarını, yoğunluklarını ve gelişme yönünü gösterirken; uygulama imar planı, nazım plana uygun olarak hazırlanan ve parsel bazında yapılaşma koşullarını (yapı adaları, yoğunluk, yol güzergâhları) belirleyen daha detaylı plandır. Uygulama imar planı, nazım plana aykırı olamaz; nazım planın iptal edilmesi, buna dayanılarak hazırlanan uygulama imar planının da hukuki dayanaktan yoksun kalmasına yol açabilir.
Planın Hazırlanması, Onayı ve İlanı
İmar planları belediye meclisince (büyükşehirlerde ilgili büyükşehir ve ilçe belediye meclislerince) onaylanarak yürürlüğe girer. Onaylanan plan, belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarenin internet sayfasında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bu bir aylık ilan süresi içinde, ilgililer planlara itiraz edebilir; itirazlar belediye meclisince on beş gün içinde incelenerek kesin karara bağlanır.
İmar planları aleni belgelerdir; ilgili idareler, planın tamamını veya bir kısmını, tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere vermekle yükümlüdür. Bu aleniyet ilkesi, planın öğrenilme tarihinin tespitinde de önem taşır.
Dava Açma Süresi: Altmış Gün ve Beş Yıllık Mutlak Süre
İmar planına karşı iptal davası açma süresi, genel kural olan altmış gündür; bu süre, planın ilan edildiği tarihten veya ilgilinin planı başka bir şekilde öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak imar planlarının çoğu zaman ilan edilmesine rağmen bireysel olarak her ilgiliye öğrenilmediği gerekçesiyle süreler konusunda belirsizlik yaşanmasının önüne geçmek amacıyla, 3194 sayılı Kanun'un 8. maddesine 2020 yılında eklenen bir hükümle, kesinleşen imar planlarına veya parselasyon planlarına karşı, kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabileceği özel olarak düzenlenmiştir. Bu düzenleme, planı sonradan öğrenen veya planın doğrudan muhatabı olmayıp dolaylı olarak etkilenen kişiler bakımından bir güvence, ancak aynı zamanda beş yıllık mutlak bir üst sınır oluşturmaktadır.
Üst Ölçekli Planın İptalinin Alt Ölçekli Plana Etkisi
Uygulamada sık karşılaşılan bir sorun, nazım (üst ölçekli) imar planının iptal edilmesi hâlinde, bu plana dayanılarak hazırlanan uygulama imar planının (alt ölçekli planın) otomatik olarak geçersiz hâle gelip gelmeyeceğidir. Yargı içtihadına göre, üst ölçekli planın iptali kendiliğinden alt ölçekli planı ortadan kaldırmaz; ancak alt ölçekli plan, artık hukuken geçerli bir üst ölçekli plana dayanmadığından, bu eksiklik ayrıca dava konusu edildiğinde alt ölçekli planın da iptaline karar verilebilir. Bu nedenle, bir bölgedeki plan hiyerarşisinde üst kademedeki bir planın iptal edildiği bilgisine ulaşıldığında, alt kademedeki planların da ayrıca incelenmesi ve gerekiyorsa dava konusu edilmesi önerilir.
Danıştay Uygulamasından Bir Örnek
Danıştay Altıncı Dairesi'nin yakın tarihli bir kararında, bir ilde onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım imar planı revizyonunun idare mahkemesince iptal edilip bu kararın kesinleşmesinden sonra, aynı bölgeye ilişkin daha önce kesinleşen 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının ve bunlara dayanılarak yapılan parselasyon işleminin hukuki durumu tartışılmıştır. İlk derece mahkemesi, üst ölçekli planın iptal edilmiş olmasının, bu plana dayanak alınarak hazırlanan alt ölçekli planları ve parselasyon işlemini de hukuka aykırı kıldığı sonucuna varmış ve dava konusu işlemlerin iptaline karar vermiştir. Davalı belediyeler ise, üst ölçekli planın iptalinin alt ölçekli planları kendiliğinden ortadan kaldırmayacağını ve kararın verildiği tarihte bölgede güncellenmiş yeni bir nazım planın zaten yürürlükte olduğunu ileri sürerek kararı temyiz etmiştir. Karar, imar planları arasındaki hiyerarşik bağın, bir plan iptal edildiğinde alt kademedeki planların akıbetini de doğrudan etkileyebileceğini somut biçimde göstermektedir.
İlgili Mevzuat Maddesi
3194 sayılı İmar Kanunu Madde 8/b (ilgili fıkra): "Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir."
Bu düzenleme, imar planlarına karşı dava açma hakkının, genel altmış günlük süreye ek olarak, planın kesinleşmesinden itibaren beş yıllık mutlak bir süreyle sınırlandığını açıkça ortaya koymaktadır.
Dayanak Mevzuat
- 3194 sayılı İmar Kanunu m. 8 (Planların hazırlanması, onayı ve dava açma süresi)
- 3194 sayılı İmar Kanunu m. 5 (Nazım ve uygulama imar planı tanımları)
- İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 (Genel dava açma süresi)
- İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2 (İptal davası)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.