← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
İş Hukuku

Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılmak Hukuka Uygun mudur?

İş Hukuku

Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılmak Hukuka Uygun mudur?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. ve 18. maddelerine göre hamilelik, iş sözleşmesinin feshi için geçerli bir neden oluşturamaz. Hamilelik nedeniyle yapılan fesih, işe iade davasında geçersiz sayılır ve işveren işçiyi işe başlatmazsa iş güvencesi tazminatı ödemek zorunda kalır; bu tazminat, ayrımcılık tazminatıyla aynı anda talep edilemez.

Detaylı Açıklama

Hamileliğin Geçerli Fesih Nedeni Sayılmaması

4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesinin üçüncü fıkrasının (d) bendinde, işçinin hamileliğinin veya doğum yapmış olmasının iş sözleşmesinin feshi için geçerli bir neden oluşturamayacağı açıkça düzenlenmiştir. Aynı yasanın 5. maddesinde de iş ilişkisinde cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik ve doğum gibi nedenlerle ayrım yapılamayacağı belirtilmiştir. Bu düzenlemeler, işverenin hamile bir çalışanı doğrudan hamileliği nedeniyle işten çıkarmasını hukuka aykırı kılar; işveren, hamile işçiyi çıkarmak istiyorsa hamilelikle hiçbir ilgisi bulunmayan, somut ve ispatlanabilir geçerli veya haklı bir nedene dayanmak zorundadır.

Doğum Öncesi ve Sonrası Çalıştırma Yasağı

İş Kanunu'nun 74. maddesine göre kadın işçiler, doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık süre boyunca çalıştırılamaz; çoğul gebelikte doğum öncesi sekiz haftalık süreye iki hafta daha eklenir. Bu süre boyunca işveren işçiyi işe çağıramayacağı gibi, sözleşmeyi bu dönemde sona erdirmesi de kural olarak mümkün değildir; zira bu süre işçinin kanundan doğan zorunlu izin dönemidir ve işverenin bu dönemde yapacağı fesih, hamilelik/doğumla bağlantılı kabul edilerek geçersiz sayılır.

İşe İade Davası ve İş Güvencesi Tazminatı

Hamilelik nedeniyle feshedildiğini düşünen ve iş güvencesi kapsamında olan (işyerinde en az otuz işçi çalışan, en az altı aylık kıdemi bulunan belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan) işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade talebinde bulunabilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Mahkeme, feshin hamilelik nedeniyle ve geçerli sebebe dayanmadığı sonucuna ulaşırsa feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verir; işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatı ile boşta geçen süre ücretini ödemek zorunda kalır.

Ayrımcılık Tazminatı ile İş Güvencesi Tazminatının Çatışması

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir soru, hamilelik nedeniyle feshedilen işçinin hem iş güvencesi tazminatını hem de İş Kanunu m. 5'teki ayrımcılık tazminatını birlikte isteyip isteyemeyeceğidir. Yargıtay, işe iade davasının sonucunda m. 21 uyarınca iş güvencesi tazminatına hükmedildiği durumlarda, aynı fesih nedeniyle ayrıca m. 5'teki ayrımcılık tazminatına hükmedilemeyeceğini, çünkü iş güvencesi tazminatının (en az dört aylık ücret) özel düzenleme olarak işçi lehine olduğunu ve iki tazminatın kümülatif şekilde talep edilmesinin kanunun amacını aştığını kabul etmektedir.

Yargıtay Uygulamasından Bir Örnek

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2010/13065 E., 2012/23353 K. sayılı kararına konu olayda, işveren ekonomik küçülme gerekçesiyle on yedi işçiden beşini işten çıkarmış, bunlardan biri olan davacı açtığı işe iade davasını kazanmış; mahkeme feshin aslında hamilelik nedeniyle ve fesihte son çare olma ilkesine aykırı biçimde yapıldığını tespit ederek işe iadeye hükmetmiştir. İşveren, kesinleşen bu kararı uygulayarak kıdem, ihbar ve iş güvencesi tazminatlarını ödemiş; buna rağmen işçi ayrıca ayrımcılık tazminatı talep etmiştir. Yargıtay, işe iade davasında iş güvencesi tazminatına hükmedilip ödendiğinden, aynı fesih nedenine dayanarak ayrıca ayrımcılık tazminatına hükmedilemeyeceğini belirterek yerel mahkemenin bu yöndeki kararını bozmuştur.

Gebelik Döneminde Sağlık Nedeniyle Değişen Çalışma Koşulları

İş Kanunu'nun 74. maddesi, hekim raporuyla gerekli görülmesi hâlinde hamile işçinin daha hafif işlerde çalıştırılmasını da güvence altına almıştır. İşveren, gebelik süresince kadın işçinin sağlık durumuna uygun daha hafif işlerde çalıştırılmasını sağlamak, bu durumda işçinin ücretinde bir indirim yapmamakla yükümlüdür. Ayrıca gebe veya emziren işçilerin gece çalıştırılması ve genel olarak sağlığına zarar verebilecek ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması da ilgili yönetmeliklerle sınırlandırılmış, bazı iş kollarında tamamen yasaklanmıştır. Hekim raporu üzerine işçiye isteği hâlinde doğumdan önce altı haftaya kadar ücretsiz izin verilebilir; bu süre kıdem tazminatına esas sürenin hesabında dikkate alınmaz, ancak işçinin iş sözleşmesi askıda kalır ve işveren bu dönemde de fesih yapamaz.

Uygulamada işverenlerin, hamile işçiyi doğrudan işten çıkarmak yerine dolaylı yollarla (görev yerini değiştirme, ücretini düşürme, ağır çalışma şartlarına tabi tutma) istifaya zorlama girişimleri de sık görülür. Bu tür davranışlar da İş Kanunu m. 5'teki ayrımcılık yasağı kapsamında değerlendirilir ve işçi, bu durumda haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanarak kıdem tazminatına hak kazanabileceği gibi, ayrıca ayrımcılık tazminatı da talep edebilir; çünkü bu hâlde ortada bir işe iade süreci ve iş güvencesi tazminatı bulunmadığından, iki tazminatın çatışması söz konusu olmaz.

Deneme Süresindeki veya İş Güvencesi Kapsamı Dışındaki Hamile İşçinin Durumu

İşe iade davası açabilmek için işçinin iş güvencesi kapsamında olması, yani işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması ve işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekir. Bu şartları taşımayan hamile işçi işe iade davası açamasa da, hamilelik nedeniyle yapılan fesih yine de İş Kanunu m. 5'teki eşit davranma ilkesine aykırılık oluşturacağından, işçi doğrudan ayrımcılık tazminatı davası açabilir; bu tazminat dört aya kadar ücret tutarında olup işe iade talebi bulunmaksızın da istenebilir. Deneme süresi içindeki hamile işçi için de aynı koruma geçerlidir; işveren deneme süresi serbestisini kötüye kullanarak işçiyi salt hamileliği nedeniyle çıkarırsa, bu fesih kötüniyetli ve ayrımcı sayılarak tazminat sorumluluğu doğurur.

Doğum Sonrası Kısmi Süreli Çalışma Hakkı

4857 sayılı Kanun'un 74. maddesinin son fıkraları, analık izninin bitiminden sonra çocuğun hayatta olması koşuluyla, kadın işçiye isteği hâlinde ilk doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda yüz seksen gün süreyle, çoğul gebelikte bu sürelere otuz gün eklenerek, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanma hakkı tanımıştır; engelli çocuk doğumunda bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. İşçi bu hakkı kullandığı sürede iş sözleşmesi askıda kalır; işveren bu dönemde de işçiyi işten çıkaramaz. Ayrıca işçi, bu izinlerin bitiminden sonra da isteği hâlinde kısmi süreli çalışmaya geçebilir; bu geçiş nedeniyle işçinin iş sözleşmesi feshedilemez ve kısmi süreliden tam süreliye dönme hakkı sonradan tekrar talep edilebilir.

İlgili Mevzuat Maddesi

4857 sayılı İş Kanunu Madde 18/3-d: "İşçinin hamileliği ve doğum yapmış olması" geçerli bir fesih nedeni oluşturmaz. Aynı Kanun'un 5. maddesi uyarınca: "İş ilişkisinde ... cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum ... sebeplere dayalı ayrım yapılamaz."

Dayanak Mevzuat

  • 4857 sayılı İş Kanunu m. 18/3-d (Geçerli neden oluşturmayan hâller)
  • 4857 sayılı İş Kanunu m. 5 (Eşit davranma ilkesi)
  • 4857 sayılı İş Kanunu m. 21 (Geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçları)
  • 4857 sayılı İş Kanunu m. 74 (Analık halinde çalışma yasağı)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.