Cari Hesap Sözleşmesi Nedir?
Cari Hesap Sözleşmesi Nedir?
Kısa Cevap: Cari hesap sözleşmesi, Türk Ticaret Kanunu m. 89 ve devamında düzenlenmiş olup, iki tarafın (ki en az birinin tacir olması gerekir) karşılıklı alacaklarını tek tek talep etmek yerine ortak bir hesapta toplayıp, hesabın kesilmesiyle ortaya çıkan bakiyeyi istemeyi kabul ettikleri bir sözleşme türüdür. Bu sözleşme sürekli ticari ilişkilerde, özellikle bayi-tedarikçi ilişkilerinde yaygın olarak kullanılır.
Detaylı Açıklama
Cari Hesabın Tanımı ve Amacı
Cari hesap ilişkisinde taraflar, aralarındaki ticari işlemlerden doğan tüm alacak ve borçları ayrı ayrı talep etmek yerine bir hesapta (defter kaydında) toplarlar. Taraflar, dönem sonunda (genellikle her ay veya üç ayda bir) hesabı keserek bakiyeyi belirler; sadece bu bakiye alacak hâline gelir ve talep edilebilir. Bu yapı, sürekli ticari ilişkide bulunan tarafların her küçük işlem için ayrı ayrı tahsilat/ödeme yapmasını önler ve işlemleri sadeleştirir.
Cari Hesabın Kurulması İçin Gerekli Şartlar
TTK m. 89 uyarınca cari hesap sözleşmesinin geçerli olabilmesi için, taraflardan en az birinin tacir olması ve sözleşmenin yazılı şekilde yapılması gerekir. Cari hesap sözleşmesi, iki taraflı alacakların (karşılıklı mal teslimi, hizmet sunumu, ödeme gibi) bulunduğu durumlarda anlam kazanır; tek taraflı bir alacak ilişkisinde cari hesap sözleşmesinden söz edilemez.
Hesabın Kesilmesi ve Bakiyenin Belirlenmesi
Taraflar, cari hesabı belirli periyotlarla (sözleşmede belirtilen süreyle, belirtilmemişse her takvim yılı sonunda) keserler. Hesabın kesilmesiyle, o döneme kadar olan tüm alacak ve borçlar hesaplanır ve net bakiye belirlenir. Bakiyenin kabulü (açık veya zımni), kabul edilen kısım için yeni bir borç ikrarı niteliği taşır ve bu bakiye üzerinden faiz işletilmeye başlanabilir. Hesabın kesilmesinden sonra, önceki dönemlere ait tek tek alacak kalemleri ayrı ayrı talep edilemez; sadece kesinleşen bakiye talep edilebilir.
Cari Hesaptan Doğan Alacağın Zamanaşımı
Cari hesap ilişkisinden doğan alacaklarda, hesabın kesildiği ve bakiyenin talep edilebilir hâle geldiği tarihten itibaren genel zamanaşımı süreleri işlemeye başlar. Cari hesaba kaydedilen tek tek alacakların kendi özel zamanaşımı süreleri, hesaba kaydedilmesiyle durmaz, ancak hesabın kesilmesiyle birlikte bakiye alacağı için TTK'nın öngördüğü süreler (temelde Türk Borçlar Kanunu'nun genel zamanaşımı hükümleri, ticari alacaklarda genellikle on yıl) uygulanır.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Ticaret Kanunu m. 89/1: "Cari hesap, iki kişinin herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını, teker teker ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları birlikte bir hesabın alacak ve borç kalemleri olarak kaydetmelerini ve hesabın kesilmesinden çıkacak artan tutarı isteyebileceklerini kabul etmeleridir."
Bu tanım, cari hesabın temel mantığını açıkça ortaya koymaktadır: taraflar ayrı ayrı tahsilat yapmak yerine, dönemsel bir bakiye üzerinden anlaşırlar.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
Cari hesap sözleşmesi yazılı yapılmadıysa, taraflar arasındaki ilişkinin fiilen cari hesap şeklinde yürütüldüğü (düzenli mutabakat, dönemsel ekstre gönderimi gibi) ispatlanmalıdır. Ekstrelerin düzenli gönderilmesi ve karşı tarafça itiraz edilmeden kabul edilmesi, cari hesap ilişkisinin ve bakiyenin ispatında önemli bir delil oluşturur.
Dayanak Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu m. 89-101 (Cari hesap sözleşmesi)
- Türk Ticaret Kanunu m. 94 (Hesabın kesilmesi)
- Türk Borçlar Kanunu m. 146 (Genel zamanaşımı süresi)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.