Bono (Senet) Nasıl Düzenlenir?
Bono (Senet) Nasıl Düzenlenir?
Kısa Cevap: Bono (senet), borçlunun (müşteri/keşideci) alacaklıya (lehtara) belirli bir bedeli belirli bir vadede kayıtsız şartsız ödemeyi taahhüt ettiği kambiyo senedidir. Geçerli bir bono düzenlenebilmesi için TTK m. 776'da sayılan unsurların (bono/emre yazılı senet kelimesi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri, borçlunun imzası) eksiksiz bulunması gerekir.
Detaylı Açıklama
Bononun Tanımı ve Çekten Farkı
Bono, çekten farklı olarak bir banka aracılığı gerektirmez; doğrudan borçlu (keşideci) ile alacaklı (lehtar) arasında düzenlenen bir borç senedidir. Bonoyu düzenleyen kişi, bizzat kendisi ödeme yapmayı taahhüt eder; çekte ise keşideci, bankaya ödeme emri verir. Bono, genellikle vadeli borçlanmalarda (taksitli satışlarda, kredi ilişkilerinde) teminat veya ödeme aracı olarak kullanılır.
Bononun Zorunlu Unsurları
Türk Ticaret Kanunu m. 776, bononun geçerliliği için gerekli unsurları sıralar: senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" kelimesi; kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi; vade; ödeme yeri; kime veya kimin emrine ödenecekse onun (lehtarın) adı; düzenlenme tarihi ve yeri; düzenleyenin (borçlunun) imzası. Bu unsurlardan biri eksikse, TTK m. 777 uyarınca kanunda sayılan istisnalar dışında senet bono olarak geçerli sayılmaz.
Özellikle "kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi" unsuru büyük önem taşır; senede "teminattır", "şu işin tamamlanması şartıyla ödenecektir" gibi bir koşul eklenmesi, senedin kambiyo senedi niteliğini kaybetmesine ve kambiyo senetlerine özgü icra takibi yapılamamasına yol açar.
Vade Türleri
Bonoda vade; belirli bir günde ödeme, düzenleme tarihinden belirli bir süre sonra ödeme (örneğin "düzenlenme tarihinden 90 gün sonra"), görüldüğünde ödeme veya görüldükten belirli bir süre sonra ödeme şeklinde olabilir. Vade belirtilmemişse, bono görüldüğünde ödenecek senet sayılır (TTK m. 778).
Boş Bono (Açık Bono) Riski
Uygulamada tarafların, bedel veya vade kısmı boş bırakılmış bonoları ("açık bono") teminat amacıyla imzaladığı görülür. Bu durum ciddi riskler taşır; açık bonoyu elinde bulunduran kişi, boşlukları doldurarak senedi tahsile koyabilir ve imzalayan kişi, bu doldurmanın anlaşmaya aykırı olduğunu ispat etmek zorunda kalır. Bu nedenle açık bono imzalanmasından mümkün olduğunca kaçınılması, imzalanması gerekiyorsa da doldurma yetkisinin yazılı bir sözleşmeyle sınırlanması önerilir.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Ticaret Kanunu m. 776: "Bono veya emre yazılı senet; a) Senet metninde 'bono' veya 'emre yazılı senet' kelimesini ve senet Türkçe'den başka bir dille yazılmışsa o dilde bono veya emre yazılı senet karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, c) Vadeyi, d) Ödeme yerini, e) Kime veya kimin emrine ödenecekse onun adını, f) Düzenlenme tarihini ve yerini, g) Düzenleyenin imzasını, ihtiva eder."
Bu unsurların her biri, bononun kambiyo senedi olarak geçerliliği ve kambiyo senetlerine özgü icra takibine konu edilebilmesi için zorunludur.
Dayanak Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu m. 776-778 (Bononun unsurları ve vade)
- Türk Ticaret Kanunu m. 777 (Eksik unsurların sonucu)
- İcra ve İflas Kanunu m. 167-170 (Kambiyo senetlerine özgü takip)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.