Belirli Süreli İş Sözleşmesi Hangi Durumlarda Sona Erer?
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Hangi Durumlarda Sona Erer?
Kısa Cevap: İş Kanunu'nun 11. maddesine göre belirli süreli iş sözleşmesi, belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif bir nedene bağlı olarak yazılı şekilde kurulur ve kural olarak kararlaştırılan sürenin sonunda kendiliğinden sona erer. Esaslı bir neden olmadıkça art arda (zincirleme) yapılan belirli süreli sözleşmeler, başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.
Detaylı Açıklama
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Hangi Hâllerde Kurulabilir?
4857 sayılı İş Kanunu'nda iş sözleşmelerinin belirsiz süreli olması esastır; belirli süreli sözleşme istisnai bir yöntemdir. Kanunun 11. maddesine göre, belirli süreli işlerde ya da belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan sözleşme belirli süreli iş sözleşmesidir. Örneğin belirli bir inşaat projesinin tamamlanmasına kadar, mevsimlik bir işte veya izinli personelin yerine geçici olarak çalıştırılacak işçiyle yapılan sözleşmeler belirli süreli olabilir. Sürekli nitelikte olan ve objektif bir gerekçesi bulunmayan işlerde belirli süreli sözleşme yapılması, sözleşmeyi baştan itibaren belirsiz süreli hâle getirir.
Sürenin Dolmasıyla Kendiliğinden Sona Erme
Belirli süreli iş sözleşmesinin en yaygın sona erme şekli, kararlaştırılan sürenin dolması veya sözleşmenin bağlandığı işin tamamlanmasıdır. Bu hâlde sözleşme herhangi bir fesih bildirimine gerek kalmadan kendiliğinden sona erer. Taraflardan birinin ayrıca ihbar öneli vermesi veya ihbar tazminatı ödemesi gerekmez; çünkü sözleşmenin ne zaman sona ereceği baştan belirli olduğundan, süre sonunda ayrılma bir "fesih" değil sözleşmenin ifasının tamamlanmasıdır.
Esaslı Neden Olmadan Zincirleme Sözleşme Yapılması
Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla kez art arda (zincirleme) yapılamaz. Esaslı neden, işin niteliğinden kaynaklanan ve her yeni sözleşmenin ayrı ayrı objektif bir gerekçeye dayanmasını gerektiren durumdur; örneğin mevsimlik işçilik, dönemsel projeler veya belirli bir personelin raporlu/izinli olduğu sürece sınırlı istihdam gibi hâller esaslı neden sayılabilir. Esaslı bir neden bulunmadan yapılan zincirleme belirli süreli sözleşmeler, başlangıç tarihinden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu durumda işçi, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan bir işçinin sahip olduğu tüm haklara (iş güvencesi, kıdem ve ihbar tazminatı gibi) sahip olur.
Uygulamada en sık görülen muvazaalı zincirleme örneği, sürekli ihtiyaç duyulan bir pozisyonun yıllık veya altı aylık dönemlerle art arda belirli süreli sözleşmelerle doldurulmasıdır. Örneğin bir mağazada kasiyer olarak çalışan işçinin her yıl yeni bir "bir yıllık" sözleşmeyle istihdam edilmesi, işin sürekli nitelikte olması ve objektif bir gerekçe bulunmaması nedeniyle muvazaa oluşturur ve mahkemece sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Buna karşılık bir inşaat projesinde, proje süresine bağlı olarak yapılan ve projenin uzaması nedeniyle yenilenen sözleşmeler, her yenilemede objektif koşul (projenin bitmemiş olması) devam ettiğinden esaslı neden sayılabilir.
Belirsiz Süreliye Dönüşmenin Sonuçları
Belirli süreli sözleşmenin esaslı neden bulunmaması nedeniyle belirsiz süreli sayılması, geriye etkili sonuçlar doğurur: işçi, sözleşmenin başından itibaren belirsiz süreli bir işçi gibi değerlendirilir ve biriken toplam kıdemi üzerinden kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca işveren bu işçiyi artık sadece "sürenin dolması" gerekçesiyle işten çıkaramaz; fesih için İş Kanunu'nun 18-21. maddelerindeki geçerli veya haklı neden koşullarını yerine getirmek, otuz ve üzeri işçi çalıştırılan işyerlerinde iş güvencesi hükümlerine uymak zorundadır. Bu nedenle işçi, sözleşmesinin süresi dolduğu için işten çıkarıldığını düşünse de, sözleşmenin muvazaalı biçimde zincirlendiğini ispatlayarak işe iade davası açabilir.
Sözleşmenin Süresinden Önce Haksız Feshi
Belirli süreli iş sözleşmesi, kararlaştırılan süre dolmadan haklı bir neden olmaksızın işveren tarafından feshedilirse, işçi sözleşmenin bakiye (kalan) süresine ait ücretini ve diğer haklarını tazminat olarak isteyebilir. Bu talep, İş Kanunu'nun genel fesih hükümlerinden ayrı olarak Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. İşçinin haklı bir neden olmaksızın süre bitmeden sözleşmeyi feshetmesi hâlinde de işverenin benzer şekilde zarar tazmini isteyebileceği kabul edilir; ancak uygulamada işçi aleyhine fahiş tazminat kayıtları, hâkim tarafından makul ölçüde indirilebilir.
Belirli Süreli Sözleşmede Kıdem ve İhbar Tazminatı
Kural olarak, belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin dolmasıyla kendiliğinden sona ermesi hâlinde işçi kıdem veya ihbar tazminatına hak kazanamaz; çünkü bu bir fesih değildir. Ancak işveren süre dolmadan haksız olarak feshederse veya işçi İş Kanunu m. 24'teki haklı nedenlerle (ücretinin ödenmemesi, sağlık veya ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık gibi) sözleşmeyi feshederse, bir yılı aşan kıdemi bulunması şartıyla kıdem tazminatı talep edebilir. Belirli süreli sözleşmelerde zincirleme hâlinde geçen süreler de kıdem hesabında birleştirilir.
Objektif Neden Kavramı ve Geçerli Örnekleri
Belirli süreli sözleşmenin zincirleme yapılabilmesi için gereken "esaslı (objektif) neden", işin niteliğinden kaynaklanan, işin belirli bir süre veya belirli bir işin tamamlanmasıyla sınırlı olduğunu gösteren somut bir gerekçedir. Mevsimlik tarım işleri, belirli bir inşaat projesinin süresiyle sınırlı çalışma, doğum izninde olan bir çalışanın yerine geçici olarak işe alınma, belirli bir hibe veya projenin süresine bağlı istihdam gibi durumlar objektif neden olarak kabul edilir. Buna karşılık, işin sürekli ve kalıcı nitelikte olduğu hâlde sadece kıdem tazminatı ve iş güvencesinden kaçınmak amacıyla yapılan zincirleme sözleşmeler, objektif nedenden yoksun kabul edilir ve belirsiz süreliye dönüşür.
İlgili Mevzuat Maddesi
4857 sayılı İş Kanunu Madde 11: "İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir."
Dayanak Mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 11 (Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 12 (Eşit işlem borcu)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 24 (İşçinin haklı nedenle feshi)
- Türk Borçlar Kanunu m. 438 (Sözleşmenin süresinden önce feshinde tazminat)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.